{"id":9152,"date":"2021-06-16T18:07:33","date_gmt":"2021-06-16T11:07:33","guid":{"rendered":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/?p=9152"},"modified":"2021-06-16T18:17:09","modified_gmt":"2021-06-16T11:17:09","slug":"con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/","title":{"rendered":"Con \u0110\u01b0\u1eddng D\u1eabn \u0110\u1ebfn Ch\u00e2n H\u1ea1nh Ph\u00fac"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 75%;\"><a href=\"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/category\/tac-gia\/ht-thich-tri-chon\/\"><strong><span style=\"color: #ff00ff;\">HT. Th\u00edch Tr\u00ed Ch\u01a1n chuy\u1ec3n Vi\u1ec7t ng\u1eef<\/span><\/strong><\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\"><img loading=\"lazy\" class=\" wp-image-9158 aligncenter\" src=\"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/P98.jpg\" alt=\"\" width=\"596\" height=\"502\" srcset=\"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/P98.jpg 528w, https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/P98-300x253.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 596px) 100vw, 596px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 160%; color: #ed1c24; background-color: #ffff00;\"><strong>Con \u0110\u01b0\u1eddng D\u1eabn \u0110\u1ebfn Ch\u00e2n H\u1ea1nh Ph\u00fac<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 160%; color: #ed1c24; background-color: #ffff00;\"><strong>\u00d0\u1ee8C PH\u1eacT<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u0110\u1ee9c Ph\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea5ng Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf hay nh\u00e0 ti\u00ean tri c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf. Ng\u00e0i sinh ra, \u0111\u00e3 s\u1ed1ng v\u00e0 t\u1eeb tr\u1ea7n nh\u01b0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. Ng\u00e0i kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i trong gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a Ng\u00e0i b\u1ea5t c\u1ee9 m\u1ed9t gi\u1ea3 thuy\u1ebft n\u00e0o. S\u1ef1 di\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 ngu\u1ed3n hy v\u1ecdng l\u1edbn lao nh\u1ea5t cho t\u01b0\u01a1ng lai con ng\u01b0\u1eddi, b\u1edfi l\u1ebd ch\u00fang ta kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf Ng\u00e0i nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ea7n linh hay Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf, nh\u01b0ng \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 \u0111\u1ea5ng \u0111\u00e3 ch\u1ec9 b\u00e0y ra c\u00e1i \u0111\u1ea1o v\u00f4 th\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t t\u1edbi. Ch\u00ednh \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay; nh\u01b0ng ch\u1ec9 s\u1ed1 \u00edt ng\u01b0\u1eddi trong ch\u00fang ta c\u00f3 can \u0111\u1ea3m v\u00e0 quy\u1ebft t\u00e2m h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng theo t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng cao c\u1ea3 c\u1ee7a Ng\u00e0i. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111i\u1ec1u n\u00e0y m\u00e0 kh\u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh Ph\u1eadt (m\u1eb7c d\u00f9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o Ph\u1eadt t\u00e1nh, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh Ph\u1eadt) b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111i theo con \u0111\u01b0\u1eddng gi\u1ea3i tho\u00e1t m\u00e0 ch\u00fang ta g\u1ecdi l\u00e0 gi\u00e1o l\u00fd (<em>Sasana<\/em>) c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, hay Ph\u1eadt Gi\u00e1o \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00fang ta h\u00e3y t\u00ecm hi\u1ec3u nhi\u1ec1u h\u01a1n v\u1ec1 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 chi\u1ebfn th\u1eafng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 kh\u00f4ng ai d\u1ec5 chi\u1ebfn th\u1eafng, th\u00e0nh t\u1ef1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u kh\u00f3 ai \u0111\u1ea1t t\u1edbi; v\u00e0 \u0111\u00e3 trao l\u1ea1i cho th\u1ebf gian m\u1ed9t kho t\u00e0ng tri\u1ebft l\u00fd \u0111ang l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng cho ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u00e2n lo\u1ea1i, tr\u1ea3i qua h\u01a1n hai m\u01b0\u01a1i l\u0103m th\u1ebf k\u1ef7. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt gi\u00e1ng sinh v\u00e0o n\u0103m 623 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch t\u1ea1i n\u01b0\u1edbc Ca T\u1ef3 La V\u1ec7<a name=\"_ftnref1\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn1\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[1]<\/a>, c\u00e1ch 100 d\u1eb7m v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng b\u1eafc th\u00e0nh ph\u1ed1 Ba La N\u1ea1i<a name=\"_ftnref2\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn2\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[2]<\/a>, d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai v\u0129 \u0111\u1ea1i Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n<a name=\"_ftnref3\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn3\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[3]<\/a>. Th\u00e0nh ph\u1ed1 Ca T\u1ef3 La V\u1ec7 x\u01b0a kia l\u00e0 kinh \u0111\u00f4 nh\u1ecf c\u1ee7a d\u00f2ng h\u1ecd Th\u00edch Ca<a name=\"_ftnref4\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn4\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[4]<\/a>\u00a0thu\u1ed9c d\u00e2n t\u1ed9c Aryan<a name=\"_ftnref5\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn5\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[5]<\/a>, c\u00f3 c\u00f9ng t\u1ed5 ti\u00ean v\u1edbi c\u00e1c ch\u1ee7ng t\u1ed9c \u1edf \u00c2u, M\u1ef9\u00a0 v\u00e0 \u00dac ch\u00e2u ng\u00e0y nay. L\u00e3nh\u00a0 th\u1ed5 hi\u1ec7n n\u1eb1m trong bi\u00ean gi\u1edbi\u00a0 c\u1ee7a x\u1ee9 Nepal.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">L\u00e0 con c\u1ee7a m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh qu\u00fd t\u1ed9c, c\u00f3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 h\u1ea1nh ph\u00fac m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3, th\u00e1i t\u1eed h\u01b0\u1edfng th\u1ee5 cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u1ea7y th\u00fa vui, m\u00e0 \u0111\u1ee9a tr\u1ebb sinh ra trong gia \u0111\u00ecnh cha m\u1eb9 gi\u00e0u sang \u0111\u1ec1u d\u1ec5 d\u00e0ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c. Sau khi tr\u1ea3i qua th\u1eddi ni\u00ean thi\u1ebfu, v\u00e0 l\u1edbn l\u00ean th\u00e0nh m\u1ed9t thanh ni\u00ean, th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 t\u01b0\u1edfng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i \u0111au c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i, m\u00e0 c\u00e1c tri\u1ebft thuy\u1ebft b\u1ea5y gi\u1edd xem \u0111\u00f3 nh\u01b0 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u00e1i t\u1eed nh\u1eadn th\u1ee9c r\u1eb1ng m\u1eb7c d\u00f9 s\u1ef1 ph\u00fa qu\u00fd v\u00e0 \u0111\u1ecba v\u1ecb \u0111\u00e3 \u0111em l\u1ea1i cho m\u00ecnh nhi\u1ec1u ph\u00fac l\u1ee3i, so v\u1edbi h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi k\u00e9m may m\u1eafn; nh\u01b0ng c\u00e1c \u0111i\u1ec1u \u1ea5y kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i tho\u00e1t cho con ng\u01b0\u1eddi kh\u1ecfi nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a s\u1ef1 sanh, gi\u00e0, b\u1ec7nh, ch\u1ebft. Trong khi \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, m\u1ecdi th\u00fa vui t\u1ea1m b\u1ee3 c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean v\u00f4 gi\u00e1 tr\u1ecb; v\u00e0 th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch gi\u1ea3i tho\u00e1t kh\u1ecfi s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au, m\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n quy\u1ebft t\u00e2m \u0111i t\u00ecm ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u00f3.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Th\u00e1i t\u1eed kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u1ea7u ti\u00ean nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3n ch\u1ea5t ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u1ee7a s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au, m\u00e0 nhi\u1ec1u \u0111\u1ea1o s\u0129 v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ho\u1eb7c \u0111ang \u0111i t\u00ecm c\u00e1ch th\u1ee9c ch\u1eefa tr\u1ecb (b\u1ec7nh kh\u1ed5), nh\u01b0ng t\u1eeb x\u01b0a nay, kh\u00f4ng ai \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn k\u1ebft qu\u1ea3. V\u1edbi quy\u1ebft t\u00e2m \u0111i t\u00ecm \u0111\u1ea1o, th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 t\u1eeb b\u1ecf cung \u0111i\u1ec7n, gia \u0111\u00ecnh, ch\u1ee9c v\u1ecb, kho\u00e1c l\u00ean m\u00ecnh chi\u1ebfc y v\u00e0ng c\u1ee7a m\u1ed9t kh\u1ea5t s\u0129 ngh\u00e8o n\u00e0n, m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111i kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec3 t\u00ecm s\u1ef1 An L\u1ea1c V\u0129nh C\u1eedu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">L\u00fac m\u1edbi sanh, th\u00e1i t\u1eed t\u00ean l\u00e0 C\u1ed3 \u00d0\u00e0m T\u1ea5t \u00d0\u1ea1t \u00d0a (<em>Siddhattha Gotama<\/em>), nh\u01b0ng sau khi xu\u1ea5t gia, th\u00e1i t\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ea1o s\u0129 hay C\u1ed3 \u00d0\u00e0m Kh\u1ed5 H\u1ea1nh. C\u1ed3 \u00d0\u00e0m (<em>Gotama<\/em>) l\u00e0 h\u1ecd c\u1ee7a th\u00e2n ph\u1ee5 th\u00e1i t\u1eed. Th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u00f9i b\u01b0\u1edbc trong khi th\u1ef1c nghi\u1ec7m nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p tu h\u00e0nh kh\u1ed5 h\u1ea1nh bu\u1ed3n t\u1ebb nh\u1ea5t, m\u00e0 r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi\u00a0 b\u1ea5y gi\u1edd\u00a0 t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng. V\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi ta tin r\u1eb1ng k\u1ebb n\u00e0o trong ki\u1ebfp n\u00e0y c\u00e0ng ch\u1ecbu nhi\u1ec1u kh\u1ed5 \u0111au th\u00ec \u0111\u1eddi sau t\u00e1i sinh h\u1ecd c\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u h\u1ea1nh ph\u00fac, cho \u0111\u1ebfn khi s\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 ch\u1ea5m d\u1ee9t.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tr\u1ea3i qua s\u00e1u n\u0103m d\u00e0i m\u1ec7t m\u1ecfi, th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn tu h\u1ecdc v\u1edbi \u0111\u1ea1o s\u0129 n\u00e0y r\u1ed3i \u0111\u1ea1o s\u01b0 kh\u00e1c; v\u00e0 m\u1eb7c d\u00f9 \u0111\u00e3 h\u1ecdc h\u1ecfi r\u1ea5t nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng th\u00e1i t\u1eed nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u1ee5c \u0111\u00edch m\u00e0 th\u00e1i th\u00e1i t\u1eed \u0111ang \u0111i t\u00ecm. Th\u00e1i t\u1eed su\u00fdt g\u1ea7n b\u1ecf m\u1ea1ng do thi\u1ebfu th\u1ee9c \u0103n, v\u00ec \u0111\u00e3 qu\u00e1 s\u1ee9c tu t\u1eadp kh\u1ed5 h\u1ea1nh v\u00e0 nh\u1ecbn \u0111\u00f3i. Ch\u00ednh trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng tuy\u1ec7t v\u1ecdng n\u00e0y \u0111\u00e3 gi\u00fap cho th\u00e1i t\u1eed nh\u1eadn th\u1ee9c r\u1eb1ng n\u1ebfu m\u1ee5c \u0111\u00edch gi\u1ea3i tho\u00e1t ch\u01b0a \u0111\u1ea1t t\u1edbi, th\u00e1i t\u1eed c\u1ea7n c\u00f3 s\u1ee9c kho\u1ebb v\u00e0 ngh\u1ecb l\u1ef1c \u0111\u1ec3 \u0111i t\u00ecm \u0111\u1ea1o. Th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i \u0103n u\u1ed1ng v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng c\u0169ng v\u00ec th\u1ebf, m\u00e0 nh\u1eefng b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng tu v\u1edbi th\u00e1i t\u1eed ch\u00e1n gh\u00e9t, b\u1edfi h\u1ecd ngh\u0129 r\u1eb1ng, th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 t\u1eeb b\u1ecf s\u1ef1 \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u1ec3 \u0111i t\u00ecm l\u1ea1i cu\u1ed9c s\u1ed1ng d\u1ee5c l\u1ea1c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tuy nhi\u00ean, th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 v\u1eady. M\u1eb7c d\u00f9 nh\u1eefng \u0111\u1ec7 t\u1eed n\u00e0y \u0111\u00e3 r\u1eddi b\u1ecf th\u00e1i t\u1eed, th\u00e1i t\u1eed v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c tinh t\u1ea5n t\u00ecm \u0111\u1ea1o nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Ch\u1ec9 c\u00f3 kh\u00e1c l\u00e0 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng, n\u00ean tr\u00e1nh s\u1ef1 tu h\u00e0nh qu\u00e1 \u00e9p x\u00e1c kh\u1ed5 h\u1ea1nh v\u00f4 \u00edch, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0m h\u1ea1i cho s\u1ee9c kh\u1ecfe. Th\u00e1i t\u1eed g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf gi\u1eefa hay Trung \u00d0\u1ea1o (Middle Path). B\u1ea5y gi\u1edd th\u00e1i t\u1eed m\u1ed9t m\u00ecnh ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh, thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh, v\u00e0 suy t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn m\u1ecdi v\u1eadt khi th\u00e1i t\u1eed ngh\u1ec9 ng\u01a1i. Kh\u00f4ng ai nh\u00ecn th\u00e1i t\u1eed \u0111ang \u0111i tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t b\u1ee5i, hay ng\u1ed3i d\u01b0\u1edbi g\u1ed1c c\u00e2y b\u00f3ng m\u00e1t m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o\u00e1n ngh\u0129 r\u1eb1ng, kh\u00f4ng bao l\u00e2u n\u1eefa th\u00e1i t\u1eed s\u1ebd tr\u1ea3i qua m\u1ed9t bi\u1ebfn c\u1ed1 l\u1edbn lao nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed, v\u00e0 tr\u00ecnh b\u00e0y ra s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Th\u00e1i t\u1eed ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i cho t\u1edbi khi \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m r\u1ea5t \u0111\u1eb9p v\u00e0 y\u00ean t\u0129nh g\u1ea7n \u01afu L\u00e2u T\u1ea7n Loa<a name=\"_ftnref6\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn6\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[6]<\/a>, c\u1ea1nh b\u1edd s\u00f4ng Ni Li\u00ean Thuy\u1ec1n<a name=\"_ftnref7\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn7\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[7]<\/a>. G\u1ea7n \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00f4i l\u00e0ng, th\u00e1i t\u1eed c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i v\u00e0o kh\u1ea5t th\u1ef1c; v\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2y T\u1ea5t B\u00e1t La<a name=\"_ftnref8\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn8\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[8]<\/a>\u00a0to l\u1edbn, d\u01b0\u1edbi \u0111\u00f3 th\u00e1i t\u1eed ng\u1ed3i \u1ea9n tr\u00fa v\u00e0 tham thi\u1ec1n.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Gi\u1edd ph\u00fat m\u00e0 th\u00e1i t\u1eed \u0111i t\u00ecm t\u1eeb l\u00e2u, b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn; v\u00e0 d\u01b0\u1edbi g\u1ed1c c\u00e2y n\u00e0y, tr\u1edf th\u00e0nh c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1<a name=\"_ftnref9\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn9\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[9]<\/a>\u00a0hay c\u00e2y Gi\u00e1c Ng\u1ed9; th\u00e1i t\u1eed \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng \u00d0\u1ea1o Qu\u1ea3 V\u00f4 Th\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 th\u00e0nh PH\u1eacT hay \u00d0\u1ea5ng Gi\u00e1c Ng\u1ed9. Do th\u00e0nh qu\u1ea3 n\u00e0y, m\u1ecdi c\u1ea3nh r\u1ed9ng l\u1edbn c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f9ng l\u00fac s\u1ee5p \u0111\u1ed5 to\u00e0n b\u1ed9 nh\u01b0 nh\u1eefng m\u00e3nh c\u00e2y ph\u1ed1i h\u1ee3p c\u1ee7a tr\u00f2 ch\u01a1i r\u00e1p h\u00ecnh. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 t\u00ecm ra Ch\u00e2n L\u00fd c\u00f9ng b\u1ea3n th\u1ec3 ch\u00e2n ch\u00ednh c\u1ee7a Th\u1ef1c T\u1ea1i v\u00e0 gi\u00e1o ph\u00e1p (<em>Dhamma<\/em>) c\u1ee7a Ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn cho s\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Su\u1ed1t trong b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i l\u0103m n\u0103m \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111i thuy\u1ebft ph\u00e1p, ch\u1ec9 d\u1ea1y v\u00e0 gi\u00e1o h\u00f3a. H\u00e0ng ngh\u00ecn d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u00e3 noi theo ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u1ed1ng ho\u1eb7c tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ec7 t\u1eed c\u1ee7a Ng\u00e0i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0u, cao sang, th\u1ea5p k\u00e9m v\u00e0 ngh\u00e8o kh\u1ed5 l\u0169 l\u01b0\u1ee3t k\u00e9o nhau \u0111\u1ebfn nghe \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt gi\u1ea3ng ph\u00e1p \u0111\u1ec3 t\u00ecm h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 an l\u1ea1c trong gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a Ng\u00e0i. M\u1eb7c d\u00f9 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u1ee7ng h\u1ed9 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 vua ch\u00faa v\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed, nh\u01b0ng Ng\u00e0i v\u1eabn kh\u00f4ng th\u1eeba nh\u1eadn c\u00f3 giai c\u1ea5p cao qu\u00fd, tr\u1eeb phi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c v\u00e0 thanh t\u1ecbnh. Trong \u0111o\u00e0n th\u1ec3 T\u0103ng Gi\u00e0 (<em>Sangha<\/em>)\u00a0 m\u00e0 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt th\u00e0nh l\u1eadp, Ng\u00e0i \u0111\u00e3 thu nh\u1eadn v\u00e0o nh\u01b0 nhau kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi qu\u00fd t\u1ed9c, bu\u00f4n b\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f4ng nh\u00e2n qu\u00e9t \u0111\u01b0\u1eddng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">V\u00e0o n\u0103m t\u00e1m m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u1eadp di\u1ec7t t\u1ea1i th\u00e0nh C\u00e2u Thi Na<a name=\"_ftnref10\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn10\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[10]<\/a>, k\u1ebft th\u00fac m\u1ed9t \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u1edbi s\u1ef1 v\u00f4 \u0111\u1ecbch \u0111\u1ea5u tranh v\u00e0 v\u1ecb tha ph\u1ee5c v\u1ee5 cho nh\u00e2n lo\u1ea1i. Kh\u00f4ng l\u00e2u sau khi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u1eadp Ni\u1ebft B\u00e0n, c\u00e1c \u0111\u1ec7 t\u1eed th\u00e2n c\u1eadn c\u1ee7a Ng\u00e0i \u0111\u00e3 k\u1ebft t\u1eadp l\u1ea1i nh\u1eefng kinh \u0111i\u1ec3n, gi\u00e1o l\u00fd, v\u00e0 lu\u1eadt gi\u1edbi c\u1ee7a ch\u01b0 T\u0103ng. Ban \u0111\u1ea7u, c\u00e1c kinh lu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c (c\u00e1c \u0111\u1ec7\u00a0 t\u1eed c\u1ee7a\u00a0 \u0111\u1ee9c\u00a0 Ph\u1eadt) duy tr\u00ec\u00a0\u00a0 b\u1eb1ng tr\u00ed nh\u1edb, nh\u01b0ng v\u1ec1 sau ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p l\u1ea1i n\u01a1i s\u00e1ch l\u00e0m b\u1eb1ng l\u00e1 bu\u00f4ng (palm-leaf). Gi\u00e1o ph\u00e1p n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh c\u1ea9n b\u1ea3o tr\u00ec v\u00e0 truy\u1ec1n l\u1ea1i qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7. Ng\u00e0y nay, Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc phong ph\u00fa nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi; v\u00e0 ph\u1ee5c v\u1ee5 (nh\u00e2n lo\u1ea1i) nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1o d\u1eabn vi\u00ean tin c\u1eady ch\u1eb3ng kh\u00e1c g\u00ec Ph\u1eadt Gi\u00e1o \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u1edf th\u1eddi x\u01b0a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ff0000;\"><strong>N\u1ec0N T\u1ea2NG C\u1ee6A M\u1ed8T \u00d0\u1edcI S\u1ed0NG CH\u00c2N CH\u00cdNH<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trong b\u00e0i ph\u00e1p \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt thuy\u1ebft sau khi ch\u1ee9ng \u0111\u1ea1o, Ng\u00e0i gi\u1ea3ng v\u1ec1 Trung \u00d0\u1ea1o, T\u1ee9 Di\u1ec7u \u00d0\u1ebf v\u00e0 B\u00e1t Ch\u00e1nh \u00d0\u1ea1o. Nh\u1eefng gi\u00e1o l\u00fd n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 vi\u00ean \u0111\u00e1 l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng cho to\u00e0n b\u1ed9 gi\u00e1o ph\u00e1p c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt (<em>Dhamma<\/em>). M\u1ecdi \u0111i\u1ec1u t\u00ecm th\u1ea5y trong t\u1ea5t c\u1ea3 kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt Gi\u00e1o, th\u1ef1c v\u1eady, ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 khai tri\u1ec3n c\u1ee7a b\u00e0i ph\u00e1p T\u1ee9 Di\u1ec7u \u00d0\u1ebf.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trung \u00d0\u1ea1o l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng trung dung, con \u0111\u01b0\u1eddng qu\u00e2n b\u00ecnh. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt khuy\u00ean ch\u00fang ta kh\u00f4ng n\u00ean theo \u0111u\u1ed5i cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111am m\u00ea kho\u00e1i l\u1ea1c hay bu\u00f4ng lung t\u00ecm s\u1ef1 th\u1ecfa m\u00e3n c\u00e1c gi\u00e1c quan. M\u1eb7t kh\u00e1c, ch\u00fang ta n\u00ean tr\u00e1nh \u0111\u1eddi s\u1ed1ng tu h\u00e0nh \u00e9p x\u00e1c v\u00f4 \u00edch v\u00e0 kh\u1ed5 h\u1ea1nh kh\u00f4ng c\u1ea7n thi\u1ebft. T\u1ee9 Di\u1ec7u \u00d0\u1ebf \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u0103n b\u1ea3n cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng Ph\u1eadt t\u1eed, do \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u1ea7n nghi\u00ean c\u1ee9u gi\u00e1o ph\u00e1p n\u00e0y th\u1ea5u \u0111\u00e1o v\u00e0 \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 b\u1ecb l\u1eeba d\u1ed1i b\u1edfi s\u1ef1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n b\u1ec1 ngo\u00e0i c\u1ee7a n\u00f3. Trong khi nghi\u00ean c\u1ee9u Ph\u1eadt Gi\u00e1o, n\u1ebfu ch\u1ec9 nh\u00ecn tho\u00e1ng qua, ho\u1eb7c ngay c\u1ea3 h\u1ecdc thu\u1ed9c l\u00f2ng c\u00e1c t\u1eeb ng\u1eef \u0111\u1ec1u v\u00f4 \u00edch, tr\u1eeb khi ch\u00fang ta hi\u1ec3u r\u00f5 r\u00e0ng (gi\u00e1o l\u00fd \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt). M\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecdc thu\u1ed9c trong m\u01b0\u1eddi ph\u00fat b\u00e0i ph\u00e1p T\u1ee9 \u00d0\u1ebf, nh\u01b0ng ph\u1ea3i m\u1ea5t h\u00e0ng ngh\u00ecn ki\u1ebfp ch\u00fang ta m\u1edbi ch\u1ee9ng ng\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1o ph\u00e1p n\u00e0y. Ch\u00ednh \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh t\u1ea7m m\u1ee9c quan tr\u1ecdng c\u1ee7a s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft ch\u00e2n ch\u00ednh khi Ng\u00e0i d\u1ea1y:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>B\u1edfi do kh\u00f4ng th\u1ea5u tri\u1ec7t, kh\u00f4ng th\u00e2m nh\u1eadp ph\u00e1p T\u1ee9 \u00d0\u1ebf m\u00e0 Nh\u01b0 Lai, ch\u01b0 \u0111\u1ec7 t\u1eed, v\u00e0 m\u1ecdi ch\u00fang sanh \u0111\u00e3 l\u00e2u \u0111\u1eddi l\u1eb7n h\u1ee5p trong b\u1ec3 lu\u00e2n h\u1ed3i sanh t\u1eed. T\u1ee9 Di\u1ec7u \u00d0\u1ebf l\u00e0 g\u00ec? \u00d0\u00f3 l\u00e0<\/em>:<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 120%;\"> <em>Ch\u00e2n l\u00fd v\u1ec1 s\u1ef1 kh\u1ed5.<br \/>\nCh\u00e2n l\u00fd v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a s\u1ef1 kh\u1ed5.<br \/>\nCh\u00e2n l\u00fd v\u1ec1 di\u1ec7t tr\u1eeb s\u1ef1 kh\u1ed5.<br \/>\nCh\u00e2n l\u00fd v\u1ec1 con \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eabn \u0111\u1ebfn ch\u1ea5m d\u1ee9t s\u1ef1 kh\u1ed5\u201d<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ff0000;\"><strong>Ch\u00e2n L\u00fd \u00d0\u1ea7u Ti\u00ean L\u00e0 B\u1ea3n Ch\u1ea5t Ph\u1ed5 Qu\u00e1t C\u1ee7a S\u1ef1 Kh\u1ed5.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00fang ta hi\u1ec3u ch\u00e2n l\u00fd n\u00e0y khi ch\u00fang ta nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng phi\u1ec1n n\u00e3o v\u00e0 kh\u1ed5 \u0111au l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c t\u00e1nh c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng. T\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang sinh (ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u00fa v\u1eadt) \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda lu\u00f4n lu\u00f4n hi\u1ec7n h\u1eefu c\u1ee7a phi\u1ec1n n\u00e3o v\u00e0 kh\u1ed5 \u0111au. Kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n n\u00e0o b\u1ea3o \u0111\u1ea3m \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea1nh ph\u00fac, h\u00f2a b\u00ecnh v\u00e0 an \u1ed5n. B\u1ea5t c\u1ee9 gi\u1edd ph\u00fat v\u00e0 l\u00fac n\u00e0o, ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n (c\u1ee7a kh\u1ed5 \u0111au).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 kh\u1ed5 g\u1ed3m c\u00f3 nh\u1eefng g\u00ec? S\u1ef1 sanh, ch\u1ebft, gi\u00e0, \u0111\u00f3i, kh\u00e1t, n\u00f3ng, l\u1ea1nh, th\u00e2n th\u1ec3 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, b\u1ec7nh t\u1eadt, \u1ed1m \u0111au v\u00e0 tai n\u1ea1n. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0 kh\u1ed5. S\u1ed1ng xa ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng, ho\u1eb7c ph\u1ea3i s\u1ed1ng g\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi kh\u00f3 t\u00e1nh, kh\u00f4ng l\u00e0m m\u00ecnh v\u1eeba \u00fd; s\u1ef1 lo \u00e2u, phi\u1ec1n mu\u1ed9n tinh th\u1ea7n, s\u1ef1 kh\u1ed5 n\u00e3o, \u0111au bu\u1ed3n, tang th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 tuy\u1ec7t v\u1ecdng; c\u1ea7u mong \u0111i\u1ec1u m\u00ecnh mu\u1ed1n m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c; s\u1ed1ng trong ho\u00e0n c\u1ea3nh kh\u00f4ng tho\u1ea3i m\u00e1i v\u00e0 th\u00edch h\u1ee3p, ho\u1eb7c ph\u1ea3i l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u00f4ng v\u1eeba \u00fd; nghe nh\u1eefng ti\u1ebfng \u1ed3n b\u1ef1c m\u00ecnh ho\u1eb7c nh\u1eefng \u00e2m thanh ch\u00f3i tai; k\u00e9m s\u1ee9c kh\u1ecfe v\u1ec1 th\u1ec3 x\u00e1c v\u00e0 tinh th\u1ea7n n\u01a1i ch\u00fang ta ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang ta y\u00eau th\u01b0\u01a1ng; s\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 g\u00e2y n\u00ean do ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang ta g\u1ea7n g\u0169i. Khi qu\u00e1n s\u00e1t s\u1ef1 kh\u1ed5, ch\u00fang ta c\u1ea7n c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn xa ch\u00ednh x\u00e1c. S\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au \u0111\u00e3 g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi ch\u00fang ta trong qu\u00e1 kh\u1ee9, bao v\u00e2y ch\u00fang ta trong hi\u1ec7n t\u1ea1i, v\u00e0 s\u1ebd theo \u0111u\u1ed5i ch\u00fang ta trong t\u01b0\u01a1ng lai \u2013 tr\u1eeb khi ch\u00fang ta tu h\u00e0nh t\u1eebng b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0111o\u1ea1n di\u1ec7t ch\u00fang.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ff0000;\"><strong>Ch\u00e2n L\u00fd Cao Si\u00eau Th\u1ee9 Hai L\u00e0 Ngu\u1ed3n G\u1ed1c C\u1ee7a S\u1ef1 Kh\u1ed5.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u1ede \u0111\u00e2y ch\u00fang ta t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 nh\u1eefng d\u1ee5c v\u1ecdng v\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac nh\u01b0 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n g\u00e2y n\u00ean m\u1ecdi s\u1ef1 kh\u1ed5 trong \u0111\u1eddi n\u00e0y ho\u1eb7c ki\u1ebfp sau. Ch\u00fang bao g\u1ed3m t\u00e1nh tham, s\u1ef1 b\u00e1m ch\u1eb7t ho\u1eb7c say \u0111\u1eafm v\u00e0o con ng\u01b0\u1eddi, nh\u1eefng \u00fd ni\u1ec7m, hay \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng; s\u1ef1 kh\u00f4ng th\u00e0nh \u0111\u1ea1t hay th\u1ecfa m\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng d\u1ee5c v\u1ecdng c\u1ee7a ch\u00fang ta; s\u1ef1 b\u1ea5t h\u1ea1nh v\u00e0 phi\u1ec1n n\u00e3o g\u00e2y ra t\u1eeb con ng\u01b0\u1eddi, nh\u1eefng \u00fd ni\u1ec7m hay \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng, s\u1ef1 s\u1edbm hay tr\u1ec5 h\u01a1n. S\u1ef1 bon chen, tham v\u1ecdng, t\u00e1nh t\u1ef1 t\u00f4n, ki\u00eau m\u1ea1n, khoe khoang, l\u1eeba d\u1ed1i, tham lam; ni\u1ec1m tin cho r\u1eb1ng b\u1ea3n ng\u00e3 ho\u1eb7c c\u00e1 nh\u00e2n l\u00e0 linh h\u1ed3n hay th\u1ef1c th\u1ec3 th\u01b0\u1eddng c\u00f2n.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i trong vi\u1ec7c h\u1ecdc h\u1ecfi kinh nghi\u1ec7m qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u1ee7a m\u00ecnh; qu\u00ean \u0111i nh\u1eefng th\u1ea3m k\u1ecbch c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u00e1nh m\u1ea5t ch\u00fang trong s\u1ef1 bao v\u00e2y c\u1ee7a nh\u1eefng th\u00fa vui gi\u1ea3 t\u1ea1o; thi\u1ebfu t\u1ef1 ch\u1ee7, n\u1ebfp s\u1ed1ng v\u00f4 \u0111\u1ed9, s\u1ef1 gi\u1eadn d\u1eef, \u00e1c t\u00e2m, th\u00f9 h\u1eadn v\u00e0 c\u00e1u k\u1ec9nh; nh\u1eefng t\u1eadt x\u1ea5u, t\u00ecnh d\u1ee5c qu\u00e1 m\u1ee9c v\u00e0 s\u1ef1 tin c\u1eady \u1edf ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Trong qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u00e0 hi\u1ec7n t\u1ea1i, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u tr\u00ean \u0111\u00e2y, v\u00e0 c\u00f2n nhi\u1ec1u n\u1eefa, l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a s\u1ef1 kh\u1ed5.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\"><strong>Ch\u00e2n L\u00fd Cao Si\u00eau Th\u1ee9 Ba C\u1ee7a S\u1ef1 Di\u1ec7t Tr\u1eeb S\u1ef1 Kh\u1ed5.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">B\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft l\u00e0 khi ch\u00fang ta nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5m d\u1ee9t. Con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1o c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u1eb1m d\u1eabn \u0111\u1ebfn ch\u00ednh m\u1ee5c \u0111\u00edch n\u00e0y. S\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au tuy nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f3 thu\u1ed1c ch\u1eefa tr\u1ecb. M\u1ed9t khi t\u00e2m \u0111\u00e3 gi\u00e1c ng\u1ed9 s\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu v\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n (c\u1ee7a kh\u1ed5 \u0111au), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang \u0111i tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 \u0111o\u1ea1n di\u1ec7t ch\u00fang. Bao xa ch\u00fang ta chu\u1ea9n b\u1ecb \u0111i theo con \u0111\u01b0\u1eddng \u00d0\u1ea1o, t\u00f9y thu\u1ed9c ho\u00e0n to\u00e0n \u1edf ch\u00fang ta. M\u1ecdi nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5m d\u1ee9t khi ch\u00fang ta quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1ef1 m\u00ecnh kh\u1eafc k\u1ef7 v\u00e0 tu t\u1eadp. S\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c r\u1eb1ng c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u ti\u00ean.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ff0000;\"><strong>Ch\u00e2n L\u00fd Cao Si\u00eau Th\u1ee9 T\u01b0 L\u00e0 Con \u00d0\u01b0\u1eddng D\u1eabn \u00d0\u1ebfn Ch\u1ea5m D\u1ee9t S\u1ef1 Kh\u1ed5.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Kh\u00f4ng m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o hay tri\u1ebft h\u1ecdc n\u00e0o tr\u00ecnh b\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng Con \u00d0\u01b0\u1eddng \u00d0\u1ea1o \u00d0\u1ee9c d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t nh\u01b0 th\u1ebf. Gi\u00e1o l\u00fd \u1ea5y l\u00e0 B\u00e1t Ch\u00e1nh \u00d0\u1ea1o, v\u00ec n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n chia th\u00e0nh t\u00e1m ph\u1ea7n. \u00d0\u00f3 l\u00e0 gi\u1edbi lu\u1eadt Ph\u1eadt Gi\u00e1o c\u1ee7a s\u1ef1 tu luy\u1ec7n t\u00e2m linh v\u00e0 th\u1ec3 x\u00e1c, h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ch\u1ea5m d\u1ee9t nh\u1eefng kh\u1ed5 \u0111au, phi\u1ec1n n\u00e3o v\u00e0 tuy\u1ec7t v\u1ecdng, c\u00f9ng \u0111\u1ea1t t\u1edbi s\u1ef1 An L\u1ea1c Ho\u00e0n To\u00e0n, Ni\u1ebft B\u00e0n (Nibbana).<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh T\u01b0 Duy<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Ng\u1eef<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Nghi\u1ec7p<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh M\u1ea1ng<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Tinh t\u1ea5n<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Ni\u1ec7m<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh \u00d0\u1ecbnh<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>\u00d0\u00e2y l\u00e0 Trung \u00d0\u1ea1o m\u00e0 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 t\u00ecm ra, gi\u00fap ch\u00fang ta, th\u1ea5y v\u00e0 bi\u1ebft, \u0111\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 an l\u1ea1c, s\u00e1ng su\u1ed1t, gi\u00e1c ng\u1ed9 v\u00e0 Ni\u1ebft B\u00e0n\u201d<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ed1i v\u1edbi t\u00e1m ph\u1ea7n c\u1ee7a B\u00e1t Ch\u00e1nh \u00d0\u1ea1o, ch\u00fang ta kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ph\u1ea3i tu theo th\u1ee9 t\u1ef1 c\u1ee7a ch\u00fang; v\u00e0 s\u1ef1 ho\u00e0n th\u00e0nh\u00a0 c\u1ee7a m\u1ed9t ph\u1ea7n kh\u00f4ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi ph\u1ea3i th\u1ef1c hi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc khi ph\u1ea7n kh\u00e1c b\u1eaft \u0111\u1ea7u. Ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t kh\u1ed1i to\u00e0n b\u1ed9, c\u1ea7n \u0111\u1ebfn s\u1ef1 tinh t\u1ea5n (th\u1ef1c h\u00e0nh) trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ph\u1ea7n. Ch\u00fang ta th\u1ef1c h\u00e0nh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n, v\u00ec khi ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 tu t\u1eadp v\u00e0 ti\u1ebfn b\u1ed9 trong b\u1ea5t c\u1ee9 ph\u1ea7n n\u00e0o, s\u1ebd d\u1eabn \u0111\u1ebfn k\u1ebft qu\u1ea3 \u1edf c\u00e1c ph\u1ea7n kh\u00e1c. Trong \u00fd ngh\u0129a r\u1ed1t r\u00e1o c\u1ee7a n\u00f3, B\u00e1t Ch\u00e1nh \u00d0\u1ea1o \u0111\u01b0a t\u1edbi vi\u1ec7c tu s\u1eeda n\u01a1i t\u00e2m ni\u1ec7m, v\u00ec ch\u1ec9 khi n\u00e0o nhi\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00e2m c\u1ee7a m\u00ecnh, th\u00ec ch\u00fang ta m\u1edbi \u0111o\u1ea1n di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng tham, s\u00e2n v\u00e0 si.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\u00a0l\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, ho\u00e0n to\u00e0n v\u1ec1 ph\u00e9p T\u1ee9 \u00d0\u1ebf v\u00e0\u00a0V\u00f4 Th\u01b0\u1eddng\u00a0(Anicca);\u00a0V\u00f4 Ng\u00e3\u00a0(Anatta: m\u1ecdi v\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f3 Ng\u00e3 hay c\u00e1i t\u00f4i v\u0129nh c\u1eedu);\u00a0S\u1ef1 Kh\u1ed5\u00a0(Dukkha);\u00a0Nghi\u1ec7p B\u00e1o\u00a0(<em>Kamma<\/em>) v\u00e0\u00a0Lu\u00e2n H\u1ed3i; s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng thi\u1ec7n ho\u1eb7c \u00e1c;\u00a0Th\u1eadp S\u1eed\u00a0(Ten Fetters) v\u00e0\u00a0Lu\u1eadt Nh\u00e2n Q\u1ee7a\u00a0(Causal Law) v\u00e0 s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng quan gi\u1eefa ch\u00fang v\u1edbi nhau.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh T\u01b0 Duy\u00a0l\u00e0 nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00f2ng tham, ham mu\u1ed1n v\u00e0 d\u1ee5c v\u1ecdng; kh\u00f4ng c\u00f2n s\u00e2n h\u1eadn hay \u00e1c \u00fd; kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e2m \u0111\u1ed9c \u00e1c, t\u00e0n nh\u1eabn v\u00e0 h\u1eadn th\u00f9. Ph\u00e2n t\u00edch cho \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, ch\u00ednh do \u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u00e0 n\u1ebfu \u00fd ngh\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c khuy\u1ebfn kh\u00edch theo chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng t\u1ed1t, nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0m v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ch\u00fang ta s\u1ebd t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e1p \u1ee9ng theo. \u00dd t\u01b0\u1edfng l\u00e0 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c, v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean nghi\u1ec7p l\u1ef1c x\u1ea5u, c\u00f9ng nh\u1eefng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a th\u00e2n.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Ng\u1eef\u00a0l\u00e0 s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t kh\u1ea9u nghi\u1ec7p b\u1eb1ng \u00fd ngh\u0129 ch\u00e2n ch\u00ednh; t\u1ef1 ki\u1ec1m ch\u1ebf m\u00ecnh kh\u00f4ng n\u00f3i d\u1ed1i, l\u1eeba \u0111\u1ea3o; kh\u00f4ng n\u00f3i l\u1eddi th\u00f4 b\u1ec9 hay ch\u00e2m ch\u00edch (\u0111\u00e2m th\u1ecdc) v\u00e0 vu kh\u1ed1ng. Tr\u00ean ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n t\u00edch c\u1ef1c, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 n\u00ean d\u00f9ng l\u1eddi n\u00f3i d\u1ecbu d\u00e0ng,<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u0111\u1ea7y c\u1ea3m m\u1ebfn \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi; hay t\u1ecf ra khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng khi nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u00ecnh v\u00e0 ki\u1ec1m ch\u1ebf t\u00e1nh t\u1ef1 \u0111\u1ec1 cao.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Nghi\u1ec7p\u00a0l\u00e0 kh\u00f4ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng g\u00e2y t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn sinh m\u1ea1ng c\u1ee7a b\u1ea5t c\u1ee9 ch\u00fang sinh n\u00e0o; kh\u00f4ng tham d\u1ef1 v\u00e0o nh\u1eefng li\u00ean h\u1ec7 t\u00ecnh d\u1ee5c b\u1ea5t ch\u00ednh;\u00a0 kh\u00f4ng\u00a0 tr\u1ed9m c\u1eafp t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a\u00a0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. N\u00f3i \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 n\u00ean l\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng g\u00e2y \u0111au kh\u1ed5 cho b\u1ea3n th\u00e2n v\u00e0 k\u1ebb kh\u00e1c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh M\u1ea1ng\u00a0l\u00e0 tr\u00e1nh kh\u00f4ng l\u00e0m nh\u1eefng ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p, th\u00fa ti\u00eau khi\u1ec3n, hay th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean v\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au cho nh\u1eefng ch\u00fang sinh kh\u00e1c. N\u00f3 bao g\u1ed3m c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 ch\u00e1nh nghi\u1ec7p kh\u00f4ng cho ph\u00e9p h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng. M\u1ed9t \u0111\u1ec7 t\u1eed c\u1ee7a Ph\u1eadt kh\u00f4ng n\u00ean t\u00ecm sinh k\u1ebf b\u1eb1ng s\u1ef1 l\u1eeba \u0111\u1ea3o, th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n gian tr\u00e1, hay cho vay c\u1eaft c\u1ed5. Ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt t\u1eed n\u00ean tr\u00e1nh h\u00e0nh ngh\u1ec1 bu\u00f4n b\u00e1n v\u0169 kh\u00ed, nh\u1eefng kh\u00ed c\u1ee5 gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi; kh\u00f4ng n\u00ean b\u00e1n th\u1ee9c u\u1ed1ng l\u00e0m say, ma t\u00fay v\u00e0 th\u1ecbt c\u1ee7a ch\u00fang sanh. Nguy\u00ean t\u1eafc \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta l\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00ec h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 ph\u00fac l\u1ee3i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i g\u00e2y kh\u1ed5 \u0111au cho nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Tinh T\u1ea5n\u00a0l\u00e0 ch\u00fang ta n\u1ed7 l\u1ef1c t\u1ea1o n\u00ean cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, v\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea7m l\u1ed7i. N\u00f3 g\u1ed3m c\u00f3 b\u1ed1n \u0111i\u1ec1u sau \u0111\u00e2y:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tinh t\u1ea5n tr\u00e1nh \u0111i\u1ec1u \u00e1c ch\u01b0a l\u00e0m. Tinh t\u1ea5n kh\u1eafc ph\u1ee5c \u0111i\u1ec1u \u00e1c \u0111\u00e3 l\u00e0m. Tinh t\u1ea5n ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n \u0111\u00e3 l\u00e0m Tinh t\u1ea5n duy tr\u00ec \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n \u0111\u00e3 l\u00e0m.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh Ni\u1ec7m\u00a0l\u00e0 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean c\u1ea3nh gi\u00e1c \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00fd ngh\u0129, l\u1eddi n\u00f3i v\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a ch\u00fang ta. Ch\u00fang ta r\u1ea5t d\u1ec5 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng sai qu\u1ea5y, khi ch\u00fang ta s\u01a1 \u00fd v\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea9n tr\u1ecdng. Ch\u00fang ta c\u1ea7n luy\u1ec7n t\u1eadp s\u1ef1 c\u1ea3nh gi\u00e1c t\u00e2m m\u00ecnh b\u1eb1ng c\u00e1ch ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh c\u1ee7a ch\u00fang ta, nh\u1eb1m x\u00e2y d\u1ef1ng s\u1ef1 h\u00f2a h\u1ee3p, an vui. B\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 ch\u00e1nh ni\u1ec7m \u0111\u00f2i h\u1ecfi s\u1ef1 th\u1eadn trong m\u1ecdi \u00fd ngh\u0129, l\u1eddi n\u00f3i v\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a ch\u00fang ta. N\u00f3 gi\u00fap ch\u00fang ta c\u00f3 nhi\u1ec1u th\u00ec gi\u1edd \u0111\u1ec3 suy x\u00e9t v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u1ea3i hay tr\u00e1i c\u1ee7a \u0111i\u1ec1u ch\u00fang ta s\u1eafp n\u00f3i hay l\u00e0m. Trong m\u1ed9t th\u1eddi gian ng\u1eafn, t\u00e2m ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c tu luy\u1ec7n, h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 suy ngh\u0129 v\u00e0 n\u00f3i n\u0103ng hay h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n ch\u00ednh s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00e1nh \u00d0\u1ecbnh\u00a0(hay Thi\u1ec1n \u00d0\u1ecbnh). Trong nh\u1eefng vi\u00ean ng\u1ecdc qu\u00fd c\u1ee7a gi\u00e1o l\u00fd \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ph\u00e1p m\u00f4n s\u00e1ng ch\u00f3i, r\u1ef1c r\u1ee1 nh\u1ea5t. Thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi l\u1ea1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng thi\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ta bi\u1ebft \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m qua \u1edf \u00d0\u00f4ng Ph\u01b0\u01a1ng. Tuy nhi\u00ean, \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1 tr\u1ecb v\u00e0 ngu\u1ed3n h\u1ea1nh ph\u00fac c\u1ee7a s\u1ef1 an l\u1ea1c th\u1ea7n di\u1ec7u, do thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh mang l\u1ea1i. N\u00f3 l\u00e0 ph\u00e1p m\u00f4n t\u1ed1i th\u1eafng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t t\u1edbi n\u1ed9i t\u00e2m an tinh, m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng su\u1ed1t \u0111ang t\u1ea7m c\u1ea7u \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf cho th\u1ef1c t\u1ea1i h\u1ed7n lo\u1ea1n trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng hi\u1ec7n nay. Thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 l\u00e0 b\u00ed quy\u1ebft \u0111\u1ec3 r\u00e8n luy\u1ec7n tinh th\u1ea7n, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p nh\u1edd \u0111\u00f3 ch\u00fang ta \u0111i\u1ec1u ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00e2m c\u1ee7a m\u00ecnh. N\u00f3 m\u1edf ra c\u00e1nh c\u1eeda h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn minh s\u00e1t tu\u1ec7 (insight) v\u00e0 gi\u00e1c ng\u1ed9 v\u1ec1 B\u1ed1n Th\u00e1nh \u00d0\u1ebf, l\u00fd V\u00f4 Th\u01b0\u1eddng (<em>Anicca<\/em>), S\u1ef1 Kh\u1ed5 (<em>Dukkha<\/em>), V\u00f4 Ng\u00e3 (<em>Anatta<\/em>), c\u00f9ng d\u1eabn t\u1edbi s\u1ef1 nh\u00e2n ch\u00e2n\u00a0Th\u1ef1c T\u1ea1i\u00a0v\u00e0\u00a0Ch\u00e2n L\u00fd.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 t\u1eadp trung (t\u01b0 t\u01b0\u1edfng) v\u00e0 thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh c\u00f3 ngh\u0129a gi\u1ed1ng nhau trong tri\u1ebft h\u1ecdc Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u01b0\u1edfng, l\u00e0 ng\u1ed3i y\u00ean l\u1eb7ng v\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u00e2m tr\u00ed \u0111i lang thang, v\u1edbi hy v\u1ecdng r\u1eb1ng m\u00ecnh s\u1ebd \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i \u0111i\u1ec1u cao si\u00eau hay s\u1ef1 s\u00e1ng su\u1ed1t c\u00f2n \u1ea9n gi\u1ea5u. Thi\u1ec1n c\u1ee7a Ph\u1eadt Gi\u00e1o ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c h\u1eb3n. Sau khi ng\u1ed3i y\u00ean t\u0129nh v\u00e0 tho\u1ea3i m\u00e1i trong m\u1ed9t th\u1eddi gian, ch\u00fang ta c\u1ed1 g\u1eafng ph\u00e1t tri\u1ec3n gi\u00fap cho \u201ct\u00e2m an tr\u1ee5\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00fang ta h\u01b0\u1edbng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u00ecnh ch\u1ec9 t\u1eadp trung v\u00e0o m\u1ed9t \u0111\u1ec1 m\u1ee5c, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 suy ngh\u0129 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, \u0111i\u1ec1u n\u1ecd, gi\u1ed1ng nh\u01b0 con kh\u1ec9 nh\u1ea3y t\u1eeb c\u00e2y n\u00e0y qua c\u00e2y kia. Ti\u1ebfc r\u1eb1ng \u0111\u1ec1 t\u00e0i qu\u00e1 r\u1ed9ng \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u1edf \u0111\u00e2y, hy v\u1ecdng ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd tr\u00ecnh b\u00e0y n\u00f3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 h\u01a1n trong l\u1ea7n xu\u1ea5t b\u1ea3n sau.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ff0000;\"><strong>M\u1ee4C \u00d0\u00cdCH<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">M\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a ph\u1ea7n l\u1edbn t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 m\u01a1 h\u1ed3, m\u1eadp m\u1edd, kh\u00f4ng l\u00f4i cu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u00f5i Tr\u1eddi v\u00e0 \u00d0\u1ecba Ng\u1ee5c, Thi\u00ean \u00d0\u00e0ng v\u00e0 s\u1ef1 Chu\u1ed9c T\u1ed9i, l\u00e0 nh\u1eefng s\u1ea3n ph\u1ea9m th\u1eddi c\u1ed5 ban s\u01a1 c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 ch\u00fang nh\u1eb1m \u0111\u00e1p \u1ee9ng s\u1ef1 gi\u1ea3i \u0111\u00e1p c\u00e1c \u0111i\u1ec1u huy\u1ec1n b\u00ed m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1eaft ngh\u0129a \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng quan ni\u1ec7m \u0111\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 trong tri\u1ebft h\u1ecdc Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Nh\u1eefng ph\u00e1t minh khoa h\u1ecdc v\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c ti\u1ebfn b\u1ed9 \u0111ang ph\u00e1 \u0111\u1ed5 c\u00e1c ni\u1ec1m tin c\u1ed5 th\u1eddi n\u00e0y. Trong khi nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u tr\u00ean v\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng kh\u00e1c s\u1ee5p \u0111\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 t\u1ea5n c\u00f4ng m\u00e3nh li\u1ec7t c\u1ee7a khoa h\u1ecdc, ch\u00fang ta kinh ng\u1ea1c nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng Ph\u1eadt Gi\u00e1o (<em>Dhamma<\/em>), m\u1eb7c d\u00f9 v\u1edbi ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a n\u00f3, hi\u1ec7n v\u1eabn \u0111ang c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00fang ta ng\u00e0y c\u00e0ng hi\u1ec3u bi\u1ebft r\u1eb1ng nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u khoa h\u1ecdc ph\u00e1t minh h\u00e0ng ch\u1ee5c n\u0103m qua, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt thuy\u1ebft gi\u1ea3ng h\u01a1n hai m\u01b0\u01a1i l\u0103m th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y. Tuy nhi\u00ean, s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y s\u1ebd kh\u00f4ng l\u00e0m ng\u1ea1c nhi\u00ean nh\u1eefng ai th\u1ea5u r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00fd th\u1eadm th\u00e2m vi di\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 Gi\u00e1c Ng\u1ed9; hay hi\u1ec3u bi\u1ebft r\u1eb1ng khi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc B\u1ed3 \u00d0\u1ec1, Ng\u00e0i \u0111\u00e3 c\u00f3 hu\u1ec7 minh th\u1ea5y r\u00f5 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u1ea5y th\u00edch h\u1ee3p t\u1ef1 nhi\u00ean v\u1edbi ki\u1ebfn th\u1ee9c m\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt, b\u1eb1ng l\u1eddi n\u00f3i gi\u1ea3n d\u1ecb \u0111\u00e3 d\u1ea1y r\u1eb1ng, n\u1ebfu ch\u00fang ta th\u1ecd tr\u00ec \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u00e1c \u0111i\u1ec1u r\u0103n c\u1ee7a lu\u1eadt gi\u1edbi, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t tho\u00e1t kh\u1ecfi s\u1ef1 lu\u00e2n h\u1ed3i kh\u1ee7ng khi\u1ebfp tri\u1ec1n mi\u00ean. N\u1ec1n gi\u00e1o l\u00fd n\u00e0y l\u00e0 B\u00e1t Ch\u00e1nh \u00d0\u1ea1o, d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ch\u1ea5m d\u1ee9t l\u00f2ng tham, s\u00e2n v\u00e0 si. \u00d0\u00e2y l\u00e0 c\u1ee9u c\u00e1nh, v\u00e0 ch\u00fang ta g\u1ecdi l\u00e0 Ni\u1ebft B\u00e0n (Nibbana). \u00d0\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01a1i con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn sau khi h\u1ecd ch\u1ebft, hay c\u1ea3nh gi\u1edbi c\u1ee7a nh\u1eefng h\u01b0\u01a1ng linh qu\u00e1 c\u1ed1. N\u00f3 l\u00e0 tr\u1ea1ng th\u00e1i c\u1ee7a c\u00e1i t\u00e2m thanh t\u1ecbnh tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i, m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh t\u1ef1u trong \u0111\u1eddi n\u00e0y; kh\u00f4ng c\u00f2n l\u1ea1i nguy\u00ean nh\u00e2n g\u00ec, c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd g\u00e2y ra \u0111\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ef1 t\u00e1i sinh m\u1edbi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng ch\u00fang ta \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua v\u00f4 s\u1ed1 ki\u1ebfp lu\u00e2n h\u1ed3i, m\u1edbi \u0111\u1ea1t t\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 nh\u01b0 ng\u00e0y nay. V\u00e0 ph\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn bao nhi\u00eau ki\u1ebfp n\u1eefa \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc ho\u00e0n to\u00e0n qu\u1ea3 v\u1ecb Ni\u1ebft B\u00e0n, t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c (tinh t\u1ea5n) m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 chu\u1ea9n b\u1ecb th\u1ef1c h\u00e0nh trong hi\u1ec7n t\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n kh\u00f4ng bao gi\u1edd d\u1ea1y Ph\u1eadt \u00d0\u1ea1o l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng d\u1ec5 d\u00e0ng. Mu\u1ed1n th\u00e0nh \u0111\u1ea1t m\u1ee5c \u0111\u00edch, n\u00f3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ea3 s\u1ef1 hi\u1ec3u\u00a0 bi\u1ebft v\u00e0 quy\u1ebft t\u00e2m; nh\u01b0ng b\u1ea3o r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f3 kh\u0103n kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ed9t thi\u1ec7n nam, hay t\u00edn n\u1eef s\u00e1ng su\u1ed1t kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ef1c h\u00e0nh theo \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ea1o Ph\u1eadt hay ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u1ed1ng theo Ph\u1eadt Gi\u00e1o, \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n t\u1ea3 nh\u01b0 \u0111i\u1ec1u h\u01b0\u1edbng d\u1eabn t\u1ed1t \u0111\u1eb9p, t\u1ea1o ra do s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n, tu s\u1eeda (th\u00e2n t\u00e2m), v\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 An L\u1ea1c Ho\u00e0n To\u00e0n. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t cu\u1ed9c ph\u00e2n t\u00edch tuy\u1ec7t \u0111\u1ec9nh v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u00e1c v\u00e0 phi\u1ec1n n\u00e3o c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i. Ng\u00e0i d\u1ea1y, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u do l\u00f2ng Tham, S\u00e2n v\u00e0 Si.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00fang ta kh\u00f3 t\u00ecm th\u1ea5y b\u1ea5t c\u1ee9 s\u1ef1 x\u1ea5u \u00e1c hay tai h\u1ecda n\u00e0o do con ng\u01b0\u1eddi g\u00e2y ra m\u00e0 ch\u00fang kh\u00f4ng n\u1eb1m \u1edf m\u1ed9t hay nhi\u1ec1u h\u01a1n trong c\u00e1c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9c h\u1ea1i k\u1ec3 tr\u00ean. Nh\u01b0ng ch\u00ednh nh\u1edd s\u1ef1 chinh ph\u1ee5c, ch\u1ebf ng\u1ef1 l\u00f2ng tham, s\u00e2n v\u00e0 si, gi\u00fap ch\u00fang ta ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc Ni\u1ebft B\u00e0n, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u201c<em>S\u1ef1 thanh t\u1ecbnh \u1edf n\u1ed9i t\u00e2m, khi c\u00e1c d\u1ee5c v\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m so\u00e1t v\u00e0 l\u00f2ng tham \u0111\u1eafm kh\u00f4ng c\u00f2n<\/em>.\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a con \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng theo Ph\u1eadt Gi\u00e1o (mang l\u1ea1i) g\u1ed3m trong \u0111\u1eddi hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u00e0 ki\u1ebfp sau. Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5p nh\u1eadn gi\u00e1o ph\u00e1p (<em>Dhamma<\/em>) v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i theo con \u0111\u01b0\u1eddng \u00d0\u1ea1o c\u1ee7a \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt, s\u1ebd \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 nhanh ch\u00f3ng. N\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng \u0111\u1eafc qu\u1ea3 Ni\u1ebft B\u00e0n trong \u0111\u1eddi n\u00e0y, th\u00ec c\u00e1c kinh nghi\u1ec7m v\u00e0 ti\u1ebfn b\u1ed9 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 gi\u00fap ch\u00fang ta th\u00e0nh t\u1ef1u nhanh ch\u00f3ng h\u01a1n v\u00e0o nh\u1eefng ki\u1ebfp sau, m\u00e0 ch\u00fang s\u1ebd c\u00f2n t\u1ea1o n\u00ean c\u00e1c thi\u1ec7n duy\u00ean gi\u00fap ch\u00fang ta \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3 v\u1ecb (Ni\u1ebft B\u00e0n) \u1ea5y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 t\u1ee9c th\u00ec c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1ea1nh ph\u00fac h\u01a1n, s\u1ef1 m\u00e3n nguy\u1ec7n v\u00e0 an l\u1ea1c n\u1ed9i t\u00e2m l\u00e0 ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng v\u00f4 gi\u00e1 cho nh\u1eefng ai \u0111i theo \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Ph\u1eadt Gi\u00e1o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>Do l\u00f2ng tham, s\u00e2n si v\u00e0 s\u1ef1 ch\u1ebft ng\u1ef1 c\u1ee7a nh\u1eefng \u00e1c t\u00ednh \u0111\u00f3, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 g\u00e2y tai h\u1ea1i cho ch\u00ednh m\u00ecnh, k\u1ebb kh\u00e1c, c\u1ea3 hai ph\u00eda, v\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn kh\u1ed5 \u0111au, phi\u1ec1n mu\u1ed9n tinh th\u1ea7n. Nh\u01b0ng khi \u0111o\u1ea1n di\u1ec7t h\u1ebft tham, s\u00e2n, si, con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00e2y tai h\u1ea1i cho m\u00ecnh, k\u1ebb kh\u00e1c, ho\u1eb7c cho c\u1ea3 hai; v\u00e0 kh\u1ed5 \u0111au phi\u1ec1n n\u00e3o tinh th\u1ea7n c\u0169ng kh\u00f4ng x\u1ea3y ra<\/em>\u201d (Kinh T\u0103ng Nh\u1ee9t A H\u00e0m 3).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>\u1ede \u0111\u00f3, n\u00e0y A Nan, v\u1ecb sa m\u00f4n ngh\u0129 th\u1ebf n\u00e0y: \u00d0\u00e2y l\u00e0 s\u1ef1 An L\u1ea1c, \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111i\u1ec1u T\u1ed1i Th\u1eafng, \u0111\u00e2y l\u00e0 s\u1ef1 t\u1eadn di\u1ec7t v\u00f2ng lu\u00e2n h\u1ed3i \u0111\u00e3 g\u00e2y n\u00ean nghi\u1ec7p b\u00e1o (Kamma); s\u1ef1 x\u1ea3 b\u1ecf t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a H\u1eefu (ch\u1ea5p c\u00f3), s\u1ef1 \u0111o\u1ea1n tr\u1eeb l\u00f2ng \u00e1i d\u1ee5c, v\u00e0 ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc qu\u1ea3 v\u1ecb gi\u1ea3i tho\u00e1t, Ni\u1ebft B\u00e0n<\/em>\u201d. (Kinh T\u0103ng Nh\u1ee9t A H\u00e0m)\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>S\u1ef1 t\u1eadn di\u1ec7t t\u00e1nh tham, s\u1ef1 t\u1eadn di\u1ec7t t\u00e1nh s\u00e2n v\u00e0 s\u1ef1 t\u1eadn di\u1ec7t t\u00e1nh si: nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00edch th\u1ef1c g\u1ecdi l\u00e0 Ni\u1ebft B\u00e0n.<\/em>\u201d (T\u1ea1p A H\u00e0m 38).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ff0000;\"><strong>NGHI\u1ec6P B\u00c1O V\u00c0 LU\u00c2N H\u1ed2I<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\"><em>Kamma\u00a0<\/em>(Nghi\u1ec7p) l\u00e0 danh t\u1eeb Pali, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201ch\u00e0nh \u0111\u1ed9ng\u201d. Trong Anh v\u0103n kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef n\u00e0o th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u1ec3 di\u1ec5n t\u1ea3 ch\u00ednh x\u00e1c c\u00e1i ngh\u0129a n\u00e0y. B\u1edfi v\u1eady m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i ph\u1ea3i d\u00f9ng t\u1eeb ng\u1eef Pali \u1edf \u0111\u00e2y. \u00d0\u00f4i khi ti\u1ebfng Ph\u1ea1n (Sankrit) ng\u01b0\u1eddi ta d\u1ecbch l\u00e0 Karma, nh\u01b0ng theo quan ni\u1ec7m c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9 Gi\u00e1o, ch\u1eef Karma (Ph\u1ea1n) r\u1ea5t kh\u00e1c v\u1edbi\u00a0<em>Kamma\u00a0<\/em>(Pali) m\u00e0 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 d\u1ea1y, n\u00ean t\u1ed1t h\u01a1n t\u00f4i kh\u00f4ng d\u00f9ng n\u00f3 trong b\u00e0i n\u00e0y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\"><em>Kamma\u00a0<\/em>(Nghi\u1ec7p) \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n t\u1ea3 nh\u01b0 n\u0103ng l\u1ef1c kh\u00e1c quan, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh cu\u1ed9c s\u1ed1ng ch\u00fang ta trong \u0111\u1eddi n\u00e0y, v\u00e0 t\u1ea1o n\u00ean c\u1ea3nh s\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00fang ta trong t\u01b0\u01a1ng lai. Nghi\u1ec7p l\u00e0 n\u0103ng l\u1ef1c l\u00e0m con ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng l\u1ea1i v\u00e0o l\u00fac ch\u1ebft v\u00e0 n\u1ed1i li\u1ec1n ki\u1ebfp n\u00e0y (c\u1ee7a h\u1ecd) v\u1edbi \u0111\u1eddi sau. N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 nghi\u1ec7p th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 lu\u00e2n h\u1ed3i. Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec n\u01a1i t\u00e2m hay th\u00e2n (ch\u00fang ta) \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i sinh, m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 nghi\u1ec7p l\u1ef1c (<em>Kamma<\/em>) n\u00e0y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u01b0 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch Ph\u1eadt \u00d0\u1ea1o l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c s\u1ed1ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p hay n\u1ec1n \u0111\u1ea1o l\u00fd cao si\u00eau. Nh\u1edd th\u1ef1c h\u00e0nh theo gi\u00e1o l\u00fd n\u00e0y, ch\u00fang ta kh\u00f4ng g\u00e2y n\u00ean vi\u1ec7c l\u00e0m hay h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng x\u1ea5u; v\u00e0 do \u0111\u00f3, ch\u00fang ta kh\u00f4ng t\u1ea1o ra \u00e1c nghi\u1ec7p (bad\u00a0<em>Kamma<\/em>). N\u1ebfu ch\u00fang ta s\u1ed1ng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1ef1 ch\u1ebf, ch\u1ea1y theo d\u1ee5c v\u1ecdng, l\u00f2ng tham, v\u00e0 nh\u1eefng ham mu\u1ed1n c\u1ee7a gi\u00e1c quan, ch\u00fang ta t\u1ea1o n\u00ean nghi\u1ec7p x\u1ea5u. Cho n\u00ean, Nghi\u1ec7p (<em>Kamma<\/em>) x\u1ea5u hay t\u1ed1t \u0111\u1ec1u do n\u01a1i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng th\u00e2n, kh\u1ea9u, \u00fd c\u1ee7a ch\u00fang ta. C\u1ea3 hai nghi\u1ec7p thi\u1ec7n ho\u1eb7c \u00e1c \u0111\u1ec1u t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 lu\u00e2n h\u1ed3i; nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng l\u00e0nh \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean d\u1eabn \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c s\u1ed1ng an vui, trong khi \u00fd ni\u1ec7m \u00e1c s\u1ebd mang l\u1ea1i ho\u00e0n c\u1ea3nh x\u1ea5u m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00e1 nh\u00e2n s\u00e1ng su\u1ed1t n\u00e0o mu\u1ed1n t\u00ecm g\u1eb7p.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tr\u1ea1ng th\u00e1i Ni\u1ebft B\u00e0n (Nibbana) kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a ri\u00eang nghi\u1ec7p l\u00e0nh hay d\u1eef m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 \u0111o\u1ea1n di\u1ec7t h\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng nghi\u1ec7p l\u1ef1c. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc Ni\u1ebft B\u00e0n, s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f2n lu\u00e2n h\u1ed3i, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 A La H\u00e1n (<em>Arahant<\/em>).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">K\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a c\u00e1c nghi\u1ec7p x\u1ea5u hay t\u1ed1t c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9ng nghi\u1ec7m trong \u0111\u1eddi n\u00e0y, ki\u1ebfp sau ho\u1eb7c \u0111\u1eddi sau n\u1eefa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng s\u1ef1 m\u00e2u thu\u1eabn trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi, v\u00e0 c\u00e1c c\u1ea3nh s\u1ed1ng b\u1ea5t b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng m\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi sinh ra \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u00ednh \u0111\u00e1ng d\u1eabn \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u v\u00f4 c\u00f9ng suy ngh\u0129 (cho ch\u00fang ta). T\u1ea1i sao c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi sinh ra gi\u00e0u c\u00f3, trong khi k\u1ebb kh\u00e1c l\u1ea1i ngh\u00e8o? T\u1ea1i sao ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y th\u00e0nh c\u00f4ng v\u00e0 k\u1ebb kia th\u1ea5t b\u1ea1i? C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh, k\u1ebb l\u1ea1i ngu d\u1ed1t, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea9m sinh r\u1ea5t quy\u1ebfn r\u0169 v\u00e0 xinh \u0111\u1eb9p, trong l\u00fac k\u1ebb kh\u00e1c l\u1ea1i x\u1ea5u x\u00ed. T\u1ea1i sao ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y sinh ra t\u00e0n t\u1eadt, ho\u1eb7c s\u1ed1ng \u1ed1m \u0111au; k\u1ebb n\u1ecd k\u00e9m \u0111\u1ecba v\u1ecb, l\u1ea1i m\u1ea1nh kh\u1ecfe? T\u1ea1i sao \u0111\u1ee9a tr\u1ebb v\u1eeba m\u1edbi sinh l\u1ea1i ch\u1ebft li\u1ec1n, trong khi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c s\u1ed1ng \u0111\u1ebfn gi\u00e0? Ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p s\u1ef1 kh\u00f4ng may, k\u1ebb l\u00e0m \u00e1c l\u1ea1i g\u1eb7p \u0111i\u1ec1u h\u1ea1nh ph\u00fac.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tri\u1ebft h\u1ecdc T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng c\u00e1ch n\u00e0o gi\u1ea3i \u0111\u00e1p th\u1ecfa m\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi tr\u00ean, m\u00e0 ch\u00fang ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch b\u1edfi thuy\u1ebft Nghi\u1ec7p B\u00e1o (<em>Kamma<\/em>). Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t khoa h\u1ecdc c\u1ee7a Ph\u1eadt Gi\u00e1o, nh\u01b0ng trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p v\u1ec1 thuy\u1ebft nghi\u1ec7p b\u00e1o v\u00e0 lu\u00e2n h\u1ed3i, ch\u00fang ta g\u1eb7p ph\u1ea3i ho\u00e0n c\u1ea3nh t\u01b0\u01a1ng t\u1ee3 nh\u01b0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, khi \u00f4ng ta \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u ch\u1ee9ng minh v\u1ec1 c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft nguy\u00ean t\u1eed, tr\u1ecdng l\u1ef1c, ti\u1ebfn ho\u00e1, hay \u0111i\u1ec7n h\u1ecdc. H\u1ecd b\u1ea3o r\u1eb1ng \u201cch\u1ee9ng c\u1ee9\u201d, nh\u01b0 m\u1ed9t danh t\u1eeb ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng hi\u1ec3u, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o vi\u1ec7n d\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c. Nhi\u1ec1u ki\u1ebfn th\u1ee9c khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ea5p nh\u1eadn, b\u1edfi v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 s\u1ef1 gi\u1ea3i th\u00edch n\u00e0o kh\u00e1c v\u1ec1 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3. H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c khoa h\u1ecdc gia \u0111ang bi\u1ebft c\u00e1ch \u00e1p d\u1ee5ng c\u0169ng nh\u01b0 d\u00f9ng v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00f3ng x\u1ea1 m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t n\u00f3 v\u00e0o trong \u1ed1ng th\u00ed nghi\u1ec7m.\u00a0 S\u1ef1\u00a0 hi\u1ec3u bi\u1ebft\u00a0 v\u1ec1 nghi\u1ec7p v\u00e0 lu\u00e2n h\u1ed3i l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 h\u1ee3p l\u00fd c\u1ee7a s\u1ef1 quan s\u00e1t v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean nhi\u00ean.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trong qu\u00e1 kh\u1ee9 \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch v\u1ec1 t\u00e1nh n\u1ebft c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 do b\u1edfi t\u00ednh di truy\u1ec1n v\u00e0 ho\u00e0n c\u1ea3nh xung quanh, nh\u01b0ng s\u1ef1 gi\u1ea3i \u0111\u00e1p n\u00e0y v\u1eabn ch\u01b0a tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u0103n b\u1ea3n. Ch\u1ec9 v\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a thuy\u1ebft nghi\u1ec7p b\u00e1o, \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i quy\u1ebft, v\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u1eb1ng \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u1ed1t hay x\u1ea5u c\u1ee7a ch\u00ednh h\u1ecd. Ki\u1ebfn th\u1ee9c gi\u00e1c ng\u1ed9 n\u00e0y l\u00e0 h\u1ebft s\u1ee9c quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n lo\u1ea1i, v\u00ec n\u1ebfu qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u00f3 th\u1ec3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh hi\u1ec7n t\u1ea1i; ch\u00fang ta hi\u1ec3u r\u1eb1ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ch\u00fang ta h\u00f4m nay s\u1ebd \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn nh\u1ea3y v\u1ecdt, v\u00e0 ch\u1ee9ng t\u1ecf r\u1eb1ng m\u1ecdi v\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 mang h\u1ebft l\u00ean d\u0129a c\u00e2n hay b\u1ecf v\u00e0o \u1ed1ng nghi\u1ec7m. Nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u00f4 c\u00f9ng b\u00ed \u1ea9n, v\u00e0 hi\u1ec3n nhi\u00ean l\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i \u0111\u00e1p. S\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u0169ng \u0111\u00fang trong l\u00e3nh v\u1ef1c t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0 b\u1ec7nh h\u1ecdc t\u00e2m th\u1ea7n.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tr\u1edf l\u1ea1i v\u1ea5n \u0111\u1ec1 lu\u00e2n h\u1ed3i, con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 khuynh h\u01b0\u1edbng t\u00e1i sinh v\u00e0o tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 th\u1ea5p k\u00e9m h\u01a1n l\u00e0 c\u1ea3nh gi\u1edbi cao \u0111\u1eb9p. Ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng nh\u00e2n lo\u1ea1i c\u0169ng v\u1eady, s\u1eb5n s\u00e0ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng theo nh\u1eefng b\u1ea3n n\u0103ng v\u00e0 ham mu\u1ed1n th\u1ea5p h\u00e8n, c\u00e1c d\u1ee5c v\u1ecdng x\u1ea5u xa, v\u00e0 tham \u0111\u1eafm v\u00e0o m\u1ecdi v\u1eadt c\u00f9ng \u00fd ni\u1ec7m, cho n\u00ean h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a h\u1ecd \u1edf tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 th\u1ea5p k\u00e9m h\u01a1n. H\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng b\u1ea3n n\u0103ng v\u00e0 d\u1ee5c v\u1ecdng t\u1ef1 nhi\u00ean (c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi) t\u1ea1o ra nghi\u1ec7p x\u1ea5u; tr\u1eeb khi ch\u00fang ta ph\u00e1t tri\u1ec3n tr\u00ed tu\u1ec7, t\u1ef1 \u0111\u1eb7t m\u00ecnh theo m\u1ed9t \u0111\u1ee9c Th\u1ea7y ch\u00e2n ch\u00ednh, ch\u00fang ta m\u1edbi ch\u1eafc c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn b\u1ed9. Ch\u1ec9 mang nh\u00e3n hi\u1ec7u \u201cPh\u1eadt T\u1eed\u201d kh\u00f4ng th\u00ec v\u00f4 \u00edch, n\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng bi\u1ebft ki\u1ec3m so\u00e1t t\u00e2m c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 h\u00e0nh tr\u00ec \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">M\u1ecdi vi\u1ec7c x\u1ea3y \u0111\u1ebfn v\u1edbi ch\u00fang ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec1u do k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a nghi\u1ec7p nh\u00e2n qu\u00e1 kh\u1ee9. M\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 g\u1eb7p ph\u1ea3i kh\u1ed5 \u0111au ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb c\u00e1c nguy\u00ean nh\u00e2n t\u1ef1 nhi\u00ean, c\u0169ng nh\u01b0 b\u1edfi k\u1ebft qu\u1ea3 nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a ch\u00fang ta. Tuy nhi\u00ean, d\u00f9 nghi\u1ec7p l\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1ecdi ho\u00e0n c\u1ea3nh s\u1ed1ng, nh\u01b0ng n\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 khi\u1ebfn ch\u00fang ta h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u1ed9i \u00e1c, n\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u00e0m \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, ch\u00fang ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng con t\u1ed1t tr\u00ean b\u00e0n c\u1edd, m\u00e0 ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o n\u00ean v\u00e1n c\u1edd. D\u0129 nhi\u00ean ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e1 h\u1ee7y (nghi\u1ec7p) qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u1ee7a ch\u00fang ta, nh\u01b0ng v\u1edbi ki\u1ebfn th\u1ee9c c\u0103n b\u1ea3n s\u1eafp \u0111\u1eb7t n\u00e0y c\u1ee7a ch\u00fang ta, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 t\u1ea1o cho m\u00ecnh m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai h\u1ea1nh ph\u00fac.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Do s\u1ef1 sai qu\u1ea5y v\u00e0 l\u1ed7i l\u1ea7m qu\u00e1 kh\u1ee9, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean (cu\u1ed9c s\u1ed1ng) hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta, nh\u01b0ng con ng\u01b0\u1eddi ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0 k\u1ebb s\u00e1ng t\u1ea1o t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh, v\u00e0 v\u1edbi s\u1ef1 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ch\u00e2n ch\u00ednh, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 d\u00e1m ch\u1eafc r\u1eb1ng n\u00f3 s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng an vui.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; color: #ed1c24; background-color: #ffff00;\"><strong>LU\u1eacT NH\u00c2N QU\u1ea2<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ed1n tho\u00e1t nghi\u1ec7p nh\u00e2n qu\u00e1 kh\u1ee9. Theo \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, n\u00f3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh cu\u1ed9c s\u1ed1ng hi\u1ec7n t\u1ea1i. Trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n n\u00e0y, g\u1ed3m c\u1ea3 t\u00ednh t\u00ecnh c\u1ee7a ch\u00fang ta, m\u00e0 ngay gi\u1eefa anh em, c\u0169ng th\u01b0\u1eddng kh\u00e1c bi\u1ec7t nhau. N\u1ebfu kh\u00f4ng s\u1eeda \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u1ec7p nh\u00e2n \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u00edt ra ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 g\u1eb7t h\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c (k\u1ebft qu\u1ea3) nh\u1edd kinh nghi\u1ec7p v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ea9n tr\u1ecdng h\u01a1n trong t\u01b0\u01a1ng lai.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ng\u00e0y nay, lu\u1eadt nh\u00e2n qu\u1ea3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn kh\u00f4ng ch\u1ed1i c\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c, ngay c\u1ea3 n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3ng d\u1ea1y trong c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc, m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea7n ch\u1ee9ng minh \u1edf \u0111\u00e2y. M\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng, ch\u00fang ta nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1eadt g\u00ec sinh ra m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 nguy\u00ean nh\u00e2n, v\u00e0 ch\u00fang ta c\u0169ng nh\u1eadn bi\u1ebft chu\u1ed7i nh\u00e2n qu\u1ea3 v\u01b0\u1ee3t ngo\u00e0i tr\u00ed th\u1ee9c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u00e1p d\u1ee5ng cho qu\u00e1 kh\u1ee9, hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng lai. Ng\u00e0y nay, kh\u00f4ng ai ph\u1ee7 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u01a1n gi\u1ea3n n\u00e0y, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i m\u1edbi l\u1ea1 v\u1edbi t\u01b0 t\u01b0\u1edfng T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng, m\u1eb7c d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt T\u1eed \u0111\u00e3 bi\u1ebft n\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m tr\u01b0\u1edbc.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y lu\u1eadt nh\u00e2n qu\u1ea3 trong k\u1ebft lu\u1eadn h\u1ee3p l\u00fd, v\u00e0 \u00e1p d\u1ee5ng n\u00f3 v\u00e0o \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00fang ta. Do (h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng) v\u00f4 minh trong qu\u00e1 kh\u1ee9, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh ch\u1ee7 nh\u00e2n \u00f4ng c\u1ee7a s\u1ef1 lu\u00e2n h\u1ed3i \u0111\u1ec3 l\u1ea1i g\u00e2y ra nghi\u1ec7p (<em>Kamma<\/em>). V\u1edbi nghi\u1ec7p n\u00e0y v\u00e0 s\u1ef1 t\u00e1i sinh m\u1edbi \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean c\u00e1i t\u00e2m v\u00e0 th\u00e2n (g\u1ed3m c\u1ea3 \u00fd th\u1ee9c). R\u1ed3i ch\u00fang t\u1ea1o th\u00e0nh c\u00e1c gi\u00e1c quan v\u00e0 c\u1ea3m gi\u00e1c, nh\u1edd \u0111\u00f3 ch\u00fang ta nh\u1eadn bi\u1ebft. Nh\u1eefng c\u1ea3m gi\u00e1c c\u1ee7a ch\u00fang ta bi\u1ec3u hi\u1ec7n nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e1c d\u1ee5c v\u1ecdng v\u00e0 l\u00f2ng tham \u0111\u1eafm (th\u1ee7) c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u00e0o m\u1ecdi v\u1eadt v\u00e0 \u00fd ni\u1ec7m.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00fang quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u00e0 do \u0111\u00f3, g\u00e2y n\u00ean nghi\u1ec7p (<em>Kamma<\/em>) \u0111\u1ec3 r\u1ed3i t\u1ea1o ra lu\u00e2n h\u1ed3i. Lu\u00e2n h\u1ed3i cung c\u1ea5p nh\u00e2n duy\u00ean \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh nh\u1eefng t\u00e2m v\u00e0 th\u00e2n (danh s\u1eafc), gi\u00e1c quan, l\u00f2ng tham \u00e1i v\u00e0 nghi\u1ec7p l\u1ef1c kh\u00e1c, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1eabn \u0111\u1ebfn lu\u00e2n h\u1ed3i. Nh\u01b0 th\u1ebf, chu\u1ed7i nh\u00e2n qu\u1ea3 c\u1ee9 ti\u1ebfp t\u1ee5c. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 m\u00e3i m\u00e3i ti\u1ebfp di\u1ec5n, tr\u1eeb khi ch\u00fang ta t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ch\u1eb7t \u0111\u1ee9t chu\u1ed7i x\u00edch n\u00e0y v\u00e0 \u0111o\u1ea1n di\u1ec7t n\u00f3.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">N\u01a1i n\u00e0o chu\u1ed7i x\u00edch c\u1ea7n ph\u00e1 h\u1ee7y? T\u1ea1i nh\u1eefng m\u00f3c n\u1ed1i m\u00e0 ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 r\u1eafn ch\u1eafc nh\u1ea5t; c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i ch\u00ednh ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi ra kh\u1ecfi chu\u1ed7i x\u00edch. Ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng v\u00f2ng x\u00edch c\u1ee7a l\u00f2ng tham v\u00e0 \u00e1i d\u1ee5c. D\u1ee9t tr\u1eeb h\u1ebft c\u00e1c \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, c\u00e1c b\u1ea1n \u0111o\u1ea1n di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f2ng lu\u00e2n h\u1ed3i, s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au, phi\u1ec1n n\u00e3o v\u00e0 tuy\u1ec7t v\u1ecdng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ed1c24;\"><strong>NH\u1eeeNG D\u1ea4U HI\u1ec6U C\u1ee6A S\u1ef0 S\u1ed0NG<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng D\u1ea5u Hi\u1ec7u C\u1ee7a \u00d0\u1eddi S\u1ed1ng \u0111\u00f4i khi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft nh\u01b0 Tam Ph\u00e1p \u1ea4n, l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt b\u1ea5t bi\u1ebfn chi ph\u1ed1i t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ch\u00fang sanh. Ba Ph\u00e1p \u1ea4n hay \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y l\u00e0 Anicca, Dukkha, v\u00e0 Annatta. Ch\u00fang c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 V\u00f4 Th\u01b0\u1eddng, Kh\u1ed5 v\u00e0 V\u00f4 Ng\u00e3 (kh\u00f4ng c\u00f3 Ta hay Linh H\u1ed3n). M\u1ecdi ch\u00fang sanh, kh\u00f4ng tr\u1eeb ai, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ba ph\u00e1p \u1ea5n n\u00e0y chi ph\u1ed1i. Ch\u00fang t\u1ea1o th\u00e0nh c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 r\u1ea5t khoa h\u1ecdc trong m\u1ecdi l\u00e3nh v\u1ef1c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\"><em>Anicca<\/em>, hay thuy\u1ebft v\u00f4 th\u01b0\u1eddng, v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 ph\u1ea1m vi c\u1ee7a nh\u1eefng ch\u00fang sanh, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng d\u1ee5ng v\u00e0o m\u1ecdi v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5. Kh\u00f4ng v\u1eadt g\u00ec c\u00f3 h\u00ecnh d\u00e1ng m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u d\u00e0i. S\u1edbm hay mu\u1ed9n, n\u00f3 s\u1ebd b\u1ecb h\u01b0 m\u00f2n, n\u1ee9t r\u1ea1n, h\u1ee7y di\u1ec7t hay tan r\u00e3, t\u1ea1o th\u00e0nh v\u1eadt ch\u1ea5t; \u0111\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra. \u00d0\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1edbi h\u1ea1n, t\u1eeb h\u1ea1t b\u1ee5i nh\u1ecf nh\u1eb7t \u0111\u1ebfn h\u00e0nh tinh v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t trong v\u0169 tr\u1ee5.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">M\u1ecdi v\u1eadt \u1edf trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng lu\u00f4n lu\u00f4n thay \u0111\u1ed5i li\u00ean t\u1ee5c, sinh ra r\u1ed3i m\u1ea5t \u0111i. Kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1eadt g\u00ec duy tr\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c trong gi\u00e2y l\u00e1t, cho n\u00ean kh\u00f4ng v\u1eadt th\u1ec3 n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i th\u01b0\u1eddng c\u00f2n. Ch\u1ec9 qua con m\u1eaft c\u1ee7a ch\u00e2n t\u00e2m (mind\u2019s eye), ch\u00fang ta m\u1edbi th\u1ea5y t\u01b0\u1edfng v\u1ea1n v\u1eadt nh\u01b0 y\u00ean t\u0129nh v\u00e0 kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i. C\u00f2n t\u1ea5t c\u1ea3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean \u0111\u1ec1u l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a d\u00f2ng sinh di\u1ec7t v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i n\u00e0y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\"><em>Dukkha<\/em>, hay kh\u1ed5 \u0111au \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch \u1edf ph\u1ea7n T\u1ee9 Di\u1ec7u \u00d0\u1ebf. Tuy nhi\u00ean, n\u00f3 s\u1ebd h\u1eefu \u00edch \u0111\u1ec3 suy x\u00e9t t\u1ea1i sao t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi lu\u00f4n lu\u00f4n kh\u00f4ng th\u1ea5y r\u00f5 s\u1ef1 kh\u1ed5. Con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 ch\u00fang ta bi\u1ebft d\u00f9 h\u1ecd \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua \u201cc\u1ea3nh s\u1ed1ng \u0111\u1ecba ng\u1ee5c\u201d trong m\u1ecdi\u00a0 ho\u00e0n c\u1ea3nh c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng l\u00e0m ch\u00fang ta kinh ng\u1ea1c, khi ch\u00fang ta nghe h\u1ecd b\u1ea3o r\u1eb1ng \u0111\u1eddi s\u1ed1ng (ki\u1ebfp ng\u01b0\u1eddi) x\u00e9t cho c\u00f9ng, l\u00e0 kh\u00f4ng qu\u00e1 kh\u1ed5 \u0111au.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u th\u00e1i \u0111\u1ed9 k\u1ef3 l\u1ea1 n\u00e0y, v\u00e0 c\u0169ng r\u1ea5t phi l\u00fd l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb \u0111au kh\u1ed5 nh\u1ea5t th\u01b0\u1eddng l\u00e0 h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi \u00edt mong t\u00ecm c\u00e1ch tho\u00e1t kh\u1ecfi s\u1ef1 kh\u1ed5, ch\u00fang ta c\u1ea7n ph\u1ea3i x\u00e9t \u0111\u1ebfn kh\u00eda c\u1ea1nh l\u1eeba d\u1ed1i \u1edf n\u1ed9i t\u00e2m (con ng\u01b0\u1eddi).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">C\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00e1y m\u00f3c \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd \u1edf n\u01a1i t\u00e2m ni\u1ec7m khi\u1ebfn ch\u00fang ta qu\u00ean h\u1ebft m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u v\u00e0 nh\u1eefng kinh nghi\u1ec7m kh\u1ed5 \u0111au. Ch\u00fang ta h\u00e3y l\u1ea5y b\u1ea5t c\u1ee9 v\u00ed d\u1ee5 c\u00e1 nh\u00e2n n\u00e0o v\u00e0o l\u00fac \u0111au kh\u1ed5 hay phi\u1ec1n mu\u1ed9n nh\u1ea5t v\u00e0 r\u1ed3i so s\u00e1nh ch\u00fang \u1edf giai \u0111o\u1ea1n kh\u00e1c sau \u0111\u00f3.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d4ng A v\u1eeba c\u00e3i nhau v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n g\u00e1i c\u1ee7a \u00f4ng ta. Tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, \u00f4ng t\u1ecf ra nh\u01b0 kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng n\u1ed5i s\u1ef1 bu\u1ed3n kh\u1ed5. Khi c\u00e1c b\u1ea1n b\u1ea3o hy v\u1ecdng \u00f4ng s\u1ebd s\u1edbm t\u00ecm l\u1ea1i ngu\u1ed3i vui, \u00f4ng tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng \u00f4ng mu\u1ed1n ch\u1ebft. Ri\u00eang \u00f4ng nh\u1eadn th\u1ea5y v\u00e0o l\u00fac bu\u1ed3n n\u1ea3n \u0111\u00f3, \u00f4ng s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd, kh\u00f4ng bao gi\u1edd qu\u00ean n\u1ed7i \u0111au \u0111\u1edbn \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">V\u00e0i tu\u1ea7n sau, ch\u00fang t\u00f4i g\u1eb7p l\u1ea1i \u00f4ng A, nh\u01b0ng \u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ed9 v\u1ebb m\u1eb7t bu\u1ed3n r\u1ea7u v\u00e0 \u0111au th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a m\u1ea5y tu\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc n\u1eefa. \u00d4ng ta gi\u1edd \u0111\u00e2y \u0111ang vui c\u01b0\u1eddi, v\u00e0 b\u1ed9 m\u1eb7t s\u1ea7u kh\u1ed5 \u0111\u00e3\u00a0 bi\u1ebfn m\u1ea5t. V\u00ec \u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 trong v\u00f2ng tay \u00f4ng m\u1ed9t c\u00f4 b\u1ea1n g\u00e1i m\u1edbi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">M\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 kh\u00e1c v\u1ec1 b\u00e0 B. M\u1eaft b\u00e0 \u0111\u1ecf v\u1edbi c\u1eb7p m\u1eaft s\u01b0ng l\u00ean, v\u00e0 gi\u1edd ph\u00fat n\u00e0o b\u00e0 c\u0169ng tr\u00fat ra l\u1eddi k\u00eau g\u00e0o th\u1ea3m thi\u1ebft. Th\u00e2n m\u1eabu c\u1ee7a b\u00e0 B, theo lu\u1eadt v\u00f4 th\u01b0\u1eddng, v\u1eeba m\u1edbi qua \u0111\u1eddi. B\u00e0 B lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111au kh\u1ed5, v\u00e0 b\u00e0 kh\u00f4ng bao gi\u1edd th\u00edch \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. B\u00e0 n\u00f3i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quen \u201c<em>B\u1ea1n c\u00f3 th\u1ec3 mai t\u00e1ng t\u00f4i lu\u00f4n \u0111i\u201d, v\u00ec \u201cT\u00f4i kh\u00f4ng mu\u1ed1n s\u1ed1ng m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1eb9<\/em>\u201d. May m\u1eafn l\u00e0 h\u1ecd kh\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0m theo l\u1eddi b\u00e0 B y\u00eau c\u1ea7u, v\u00e0 b\u00e0 v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c s\u1ed1ng \u0111\u1ec3 ngu\u00f4i qu\u00ean (n\u1ed7i bu\u1ed3n).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u00e1u th\u00e1ng sau, b\u00e0 B \u0111\u00f9a gi\u1ee1n v\u1ec1 \u0111\u00e1m tang v\u00e0 ngay \u0111\u1ebfn \u201cb\u00e0 m\u1eb9 gi\u00e0 qu\u00e1 c\u1ed1\u201d c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u1ed2! \u00d0\u00e2y l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p b\u1ea5t h\u1ea1nh kh\u00e1c, v\u1ed9i v\u00e0ng x\u1ea3y ra tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1. \u00d4ng C, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u00f4i cu\u1ed1n theo cu\u1ed9c s\u1ed1ng, t\u1ef1 th\u1ea5y m\u00ecnh \u0111i l\u00e0m tr\u1ec5. V\u00ec bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 h\u00e3ng d\u00f9ng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 ch\u00ednh x\u00e1c \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t s\u1ef1 \u0111\u1ebfn v\u00e0 v\u1ec1 c\u1ee7a \u00f4ng, n\u00ean \u00f4ng \u0111\u00e3 g\u1ea5p r\u00fat \u0111i nhanh qu\u00e1 m\u1ee9c b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng mong c\u1ed1 g\u1eafng b\u00f9 l\u1ea1i th\u1eddi gian \u0111\u00e3 m\u1ea5t. Trong l\u00fac v\u1ed9i v\u00e3 r\u1ee7i ro v\u01b0\u1ee3t qua \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1, \u00f4ng \u0111\u1ee5ng ph\u1ea3i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, c\u0169ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3i bon chen \u2013 v\u00ec s\u1ef1 s\u1ed1ng, nh\u01b0ng c\u00f3 ph\u1ea7n l\u1ee3i h\u01a1n l\u00e0 \u0111ang l\u00e1i m\u1ed9t chi\u1ebfc xe nh\u1ecf. M\u1eb7c d\u00f9 tai n\u1ea1n x\u1ea3y ra ch\u1edbp nho\u00e1ng, k\u1ebft qu\u1ea3 th\u1eadt bi \u0111\u00e1t cho \u00f4ng C, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ecbu thi\u1ec7t th\u00f2i t\u1ed5ng qu\u00e1t l\u00e0, v\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1nh tay g\u00e3y, m\u1ed9t ch\u00e2n g\u00e3y, nhi\u1ec1u x\u01b0\u01a1ng s\u01b0\u1eddn b\u1ecb d\u1eadp n\u00e1t, ch\u01b0a k\u1ec3 \u0111\u1ebfn c\u00e1c v\u1ebft c\u1eaft, th\u01b0\u01a1ng t\u00edch tr\u00ean ng\u01b0\u1eddi, l\u00e0m t\u0103ng th\u00eam m\u00e0u bi \u0111\u00e1t cho c\u1ea3nh bu\u1ed3n th\u1ea3m n\u00e0y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i x\u1ebf chi\u1ebfc xe nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng, s\u1ef1 l\u00e1i xe nhanh c\u1ee7a m\u00ecnh c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00ed gi\u1edbi gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 \u00f4ng h\u1ee9a nguy\u1ec7n s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u00e1i \u1ea9u nh\u01b0 th\u1ebf n\u1eefa. \u00d4ng ta ngh\u0129 t\u01b0\u1edfng ch\u1eafc r\u1eb1ng \u00f4ng C s\u1ebd ch\u1ebft, v\u00e0 ch\u00ednh \u00f4ng l\u00e0 k\u1ebb s\u00e1t nh\u00e2n, gi\u1ebft h\u1ea1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 gia \u0111\u00ecnh \u0111\u00f4ng con.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng th\u00e1ng sau, \u00f4ng C ra kh\u1ecfi b\u1ec7nh vi\u1ec7n v\u00e0 b\u00ecnh ph\u1ee5c, v\u1edbi m\u1ed9t ph\u1ea7n ti\u1ec1n b\u1ea1c c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3i chi ra qua h\u00e3ng b\u1ea3o hi\u1ec3m. \u00d4ng \u0111ang c\u01b0\u1eddi, b\u1ee1n c\u1ee3t v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ea1i kh\u1edd t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng \u00f4ng s\u1ebd ch\u1ebft, nh\u01b0ng gi\u1edd \u0111\u00e2y h\u1ecd \u0111\u00e3 qu\u00ean \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, v\u00e0 ngay c\u1ea3 \u00f4ng C c\u0169ng v\u1eady. S\u1ef1 kh\u00f3c l\u00f3c, than van kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eefa, v\u00e0 n\u1ee5 c\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 n\u1edf tr\u00ean m\u00f4i \u00f4ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i xe c\u0169ng bi\u1ec3u l\u1ed9 m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 kh\u00e1c v\u1edbi t\u00e2m tr\u1ea1ng trong ng\u00e0y x\u1ea3y ra tai n\u1ea1n. Gi\u1edd \u0111\u00e2y, \u00f4ng \u0111ang vui c\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0103n u\u1ed1ng v\u1edbi nh\u1eefng b\u1ea1n b\u00e8 (l\u00e1i xe) c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0 thu\u1eadt l\u1ea1i cho h\u1ecd nghe c\u00e2u chuy\u1ec7n \u201cng\u01b0\u1eddi kh\u00e1ch b\u1ed9 h\u00e0nh \u0111\u00e3 \u0111i xa\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Gi\u1edd n\u00e0y bu\u1ed3n th\u1ea3m, ph\u00fat sau l\u1ea1i c\u01b0\u1eddi. \u00d0i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3? T\u1ea1i sao th\u1ea3m h\u1ecda ng\u00e0y h\u00f4m nay c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh tr\u00f2 vui \u0111\u00f9a cho ng\u00e0y mai? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi d\u0129 nhi\u00ean l\u00e0 do s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i huy\u1ec1n di\u1ec7u n\u01a1i t\u00e2m ni\u1ec7m (con ng\u01b0\u1eddi) \u0111\u00e3 khi\u1ebfn ch\u00fang ta qu\u00ean h\u1ebft m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u. N\u1ebfu t\u00e2m ch\u00fang ta kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady, ch\u00fang ta s\u1ebd \u0111\u00e1nh m\u1ea5t s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 l\u00fd tr\u00ed, v\u00ec t\u00e2m con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au nh\u01b0 th\u1ebf, su\u1ed1t tu\u1ea7n n\u00e0y \u0111\u1ebfn tu\u1ea7n kia, v\u00e0 th\u00e1ng n\u00e0y qua th\u00e1ng n\u1ecd. Cho n\u00ean, kh\u1ea3 n\u0103ng n\u00e0y c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c, nh\u1eb1m b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ee9c kh\u1ecfe v\u00e0 s\u1ef1 l\u00e0nh m\u1ea1nh c\u1ee7a ch\u00fang ta, \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh l\u1eeba khi\u1ebfn ch\u00fang ta ngh\u0129 t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi l\u00e0 h\u1ea1nh ph\u00fac h\u01a1n th\u1ef1c t\u1ebf (kh\u1ed5 \u0111au) c\u1ee7a n\u00f3. V\u00e0o l\u00fac t\u1ed9t c\u00f9ng c\u1ee7a \u0111au kh\u1ed5, con ng\u01b0\u1eddi ho\u00e0n to\u00e0n nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ph\u00f9 du v\u00e0 v\u00f4 ngh\u0129a c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng; nh\u01b0ng khi n\u1ed7i bu\u1ed3n kh\u1ed5 qua \u0111i, v\u00e0 \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n qu\u00ean h\u1ebft, l\u00fac \u1ea5y, cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u1edbi m\u1ecdi d\u1ed1i tr\u00e1 c\u1ee7a n\u00f3, l\u1ea1i ph\u01a1i b\u00e0y m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh kh\u00e1c h\u1eb3n.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh gi\u00fap t\u00e2m c\u1ee7a ta gi\u00e1c ng\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u00e2n th\u1ef1c c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u00e0 di\u1ec7t tr\u1eeb h\u1ebft nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u gi\u1ea3 d\u1ed1i n\u00e0y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 kh\u1ed5, trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb ba nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u00ednh:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Con ng\u01b0\u1eddi xung \u0111\u1ed9t v\u1edbi thi\u00ean nhi\u00ean.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Con ng\u01b0\u1eddi tranh \u0111\u1ea5u v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c; v\u00e0<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Con ng\u01b0\u1eddi chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u v\u1edbi ch\u00ednh m\u00ecnh.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ph\u1ea7n l\u1edbn n\u1ed7i \u0111au ch\u00fang ta bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, x\u1ea3y ra do h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng d\u00e3 man gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 b\u00e0y t\u1ecf nh\u01b0 nh\u1eefng tr\u00f2 c\u01b0\u1eddi c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00ean h\u1ec1, \u0111\u00e3 n\u00fap d\u01b0\u1edbi c\u00e1i m\u1eb7t n\u1ea1 c\u1ee7a s\u1ef1 di\u1ec5u c\u1ee3t \u0111\u1ee9ng \u0111\u1eafn v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 g\u00e2y n\u00ean bao kh\u1ed5 \u0111au cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u00e1c b\u1ea1n b\u00e8 v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a anh ta. Ho\u1eb7c ch\u00fang ta t\u00ecm th\u1ea5y s\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 \u0111\u00f3 trong c\u00e1 nh\u00e2n g\u1eaft g\u1ecfng mu\u1ed1n chia x\u1ebb n\u1ed7i b\u1ea5t h\u1ea1nh c\u1ee7a y v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c. C\u1ef1c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a nh\u1eefng kh\u1ed5 \u0111au n\u00e0y l\u00e0 s\u1ef1 xung \u0111\u1ed9t gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 h\u1ecd th\u1ea3y \u0111\u1ec1u ch\u01b0a bao gi\u1edd quen hay g\u1eb7p nhau, \u0111\u1ec3 gieo r\u1eafc s\u1ef1 ch\u1ebft ch\u00f3c v\u00e0 h\u1ee7y di\u1ec7t tr\u00ean quy m\u00f4 r\u1ed9ng l\u1edbn kh\u1eafp to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi. \u00d0\u00f3 l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh n\u00e0y c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ti\u1ebfp di\u1ec5n h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m qua, v\u00e0 cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u00f3 x\u1ea3y ra ngay c\u1ea3 trong th\u1ebf gi\u1edbi lo\u00e0i v\u1eadt. Vi\u1ec7c gi\u1ea3i quy\u1ebft kh\u00f4ng n\u1eb1m trong s\u1ef1 c\u1ea3i t\u1ea1o th\u1ebf gi\u1edbi n\u00f3i chung, nh\u01b0ng m\u00e0 c\u1ea3i \u0111\u1ed5i ch\u00ednh n\u01a1i ch\u00fang ta. Ph\u1eadt Gi\u00e1o (<em>Dhamma<\/em>) s\u1ebd \u0111\u1eb7t ch\u00fang ta trong s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng quan t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n v\u1edbi m\u1ecdi v\u1eadt m\u00e0 ch\u00fang \u0111ang hi\u1ec7n h\u1eefu v\u00e0 s\u1ebd h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ch\u00fang ta (tu t\u1eadp) theo con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1o \u1ea5y cho \u0111\u1ebfn khi s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5m d\u1ee9t. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 ch\u1ec9 b\u00e0y cho ch\u00fang ta con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00f3, v\u00e0 m\u1eb7c d\u00f9 ch\u00fang ta n\u00ean gi\u00fap nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c t\u00ecm ra con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1o, ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ea1o ra ho\u1eb7c cung c\u1ea5p s\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t cho h\u1ecd. Trong \u00fd ngh\u0129a n\u00e0y, Ph\u1eadt Gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 tri\u1ebft l\u00fd \u0111\u1ea7y t\u1ef1 l\u1ef1c, b\u1edfi v\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i t\u1ef1 \u0111i theo con \u0111\u01b0\u1eddng \u1ea5y, v\u00e0 t\u1ef1 m\u00ecnh ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc Ni\u1ebft B\u00e0n (<em>Nibbana<\/em>).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\"><em>Anatta<\/em>, hay v\u00f4 ng\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1p d\u1ee5ng cho m\u1ecdi v\u1eadt hi\u1ec7n h\u1eefu, nh\u01b0ng \u1edf \u0111\u00e2y ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ec1 c\u1eadp ch\u00ednh y\u1ebfu li\u00ean quan \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00fang sanh. M\u1ecdi sinh v\u1eadt s\u1ed1ng kh\u00f4ng c\u00f3 linh h\u1ed3n hay t\u1ef1 ng\u00e3; kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ef1 ng\u00e3 hay b\u1ea3n ng\u00e3 (personality) t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 th\u01b0\u1eddng c\u00f2n. Linh h\u1ed3n hay t\u1ef1 ng\u00e3 l\u00e0 quan ni\u1ec7m tri\u1ebft l\u00fd v\u1ec1 ph\u1ea7n v\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u00f9ng g\u00e2y ra s\u1ef1 ch\u1ebft v\u00e0 h\u1ee7y di\u1ec7t c\u1ee7a th\u00e2n x\u00e1c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Khoa h\u1ecdc ng\u00e0y nay kh\u00f4ng \u1ee7ng h\u1ed9 truy\u1ec1n thuy\u1ebft tin t\u01b0\u1edfng n\u00e0y, nh\u01b0ng th\u1eeba nh\u1eadn s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a m\u1ed9t t\u1ef1 ng\u00e3 hay b\u1ea3n ng\u00e3 n\u01a1i con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 m\u1ed9t kh\u00eda c\u1ea1nh c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c. Th\u1eadt l\u00e0 \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 di\u1ec7u khi th\u1ea5y t\u01b0 t\u01b0\u1edfng khoa h\u1ecdc ng\u00e0y nay \u0111ang ti\u1ebfn s\u00e1t g\u1ea7n v\u1edbi Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a gi\u00e1c ng\u1ed9 th\u01b0\u1eddng hi\u1ec3u l\u1ea7m t\u1ef1 ng\u00e3 hay b\u1ea3n ng\u00e3 nh\u01b0 l\u00e0 linh h\u1ed3n hay linh t\u00ednh. C\u00e1 t\u00ednh n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u00ec v\u1edbi thuy\u1ebft linh h\u1ed3n, v\u00ec khi ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba nh\u1eadn \u0111\u1eb7c t\u00ednh kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn v\u00e0 hay thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a b\u1ea3n ng\u00e3, m\u1ed9t linh h\u1ed3n hay linh t\u00ednh th\u01b0\u1eddng c\u00f2n th\u1ef1c ch\u1ea5t kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p nhi\u1ec1u b\u1ea5t l\u1ee3i khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 thuy\u1ebft v\u00f4 ng\u00e3 c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt. B\u1edfi ng\u00e0y t\u1eeb nh\u1ecf, h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0 gi\u00e1o hu\u1ea5n ch\u1ea5p nh\u1eadn l\u00fd thuy\u1ebft linh h\u1ed3n v\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft r\u1eb1ng kh\u00f4ng d\u1ec5 g\u00ec ph\u1ee7 nh\u1eadn. Nh\u01b0ng ai c\u1ea3m th\u1ea5y s\u1ef1 kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u00f3 hay b\u1ea5t c\u1ee9 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 g\u00ec kh\u00e1c c\u1ee7a Ph\u1eadt Ph\u00e1p (<em>Dhamma<\/em>), kh\u00f4ng n\u00ean lo ng\u1ea1i v\u00ec m\u1ecdi v\u1eadt s\u1ebd t\u1ef1 ch\u1ee9ng t\u1ecf cho th\u1ea5y l\u00e0 ch\u00fang \u0111ang di\u1ec5n ti\u1ebfn.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trong khi linh h\u1ed3n \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1ea3n th\u1ec3 bi\u1ec7t l\u1eadp, ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u00f5 Ph\u1eadt Gi\u00e1o thuy\u1ebft minh r\u1eb1ng t\u1ef1 ng\u00e3 hay b\u1ea3n ng\u00e3 kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o hi\u1ec7n h\u1eefu t\u00e1ch r\u1eddi kh\u1ecfi s\u1ef1 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a t\u00e2m v\u00e0 th\u00e2n (con ng\u01b0\u1eddi). Th\u1eadt ra, ch\u1ec9 c\u00f3 s\u1ef1 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a t\u00e2m ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ef1c th\u1ec3. T\u1ef1 ng\u00e3 n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng vai ch\u1ee7 y\u1ebfu trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra nghi\u1ec7p l\u1ef1c (t\u1ed1t ho\u1eb7c x\u1ea5u), nh\u01b0ng n\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi s\u1ef1 ch\u1ebft, v\u00e0 l\u1ea1i t\u00e1i sinh tr\u1edf l\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0i\u1ec1u quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 n\u00f3 t\u1ea1o ra nh\u1eadn th\u1ee9c sai l\u1ea7m v\u1ec1 c\u00e1i \u201cTa\u201d, \u201ct\u00f4i\u201d v\u00e0 \u201cc\u1ee7a T\u00f4i\u201d. Trong s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng quan gi\u1eefa ch\u00fang ta v\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c, t\u1ef1 ng\u00e3 n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c ch\u1ee7 y\u1ebfu nh\u1ea5t.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">T\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, trong nh\u1eefng n\u0103m qua, \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u kh\u00e1m ph\u00e1 k\u1ef3 di\u1ec7u, nh\u01b0ng Ph\u1eadt Gi\u00e1o \u0111\u00e3 bi\u1ebft c\u00e1c \u0111i\u1ec1u \u1ea5y t\u1eeb ng\u00e0n x\u01b0a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">B\u00e1c s\u0129 Graham Howe, m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e0 ch\u1eefa b\u1ec7nh t\u00e2m th\u1ea7n h\u00e0ng \u0111\u1ea7u t\u1ea1i Anh qu\u1ed1c, v\u00e0 l\u00e0 chuy\u00ean gia ch\u1eefa tr\u1ecb \u1edf ph\u1ed1 Harley, \u0111\u00e3 ph\u00e1t bi\u1ec3u:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>\u00d0\u1ecdc m\u1ed9t \u00edt gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, ch\u00fang ta nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng, (h\u01a1n) 2.500 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt t\u1eed \u0111\u00e3 hi\u1ec3u bi\u1ebft r\u1ed9ng xa\u00a0 h\u01a1n \u00a0v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ea5n\u00a0 \u0111\u1ec1 t\u00e2m\u00a0 l\u00fd\u00a0 hi\u1ec7n\u00a0 \u0111\u1ea1i\u00a0 c\u1ee7a\u00a0 ch\u00fang\u00a0 ta. H\u1ecd nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y nh\u1eefng c\u00e2u gi\u1ea3i \u0111\u00e1p. Hi\u1ec7n nay ch\u00fang ta \u0111ang kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ea1i Tr\u00ed Tu\u1ec7 C\u1ed5 Th\u1eddi c\u1ee7a \u00d0\u00f4ng Ph\u01b0\u01a1ng\u201d<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 \u0111\u1ea5ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y ki\u1ebfn th\u1ee9c v\u1ec1 s\u1ef1 di\u1ec5n ti\u1ebfn c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c. \u00d0i\u1ec1u quan tr\u1ecdng ch\u00fang ta n\u00ean nh\u1edb l\u00e0 t\u00e2m l\u00e0m ch\u1ee7 th\u00e2n v\u00e0 kh\u1ea9u nghi\u1ec7p, cho n\u00ean b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a t\u00e2m quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111i\u1ec1u ch\u00fang ta n\u00f3i v\u00e0 l\u00e0m.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 di\u1ec5n ti\u1ebfn c\u1ee7a t\u00e2m, m\u1ed9t \u0111\u1eb7c t\u00ednh l\u00e2u b\u1ec1n trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n \u0111\u1ea1t nh\u01b0 m\u1ed9t linh h\u1ed3n hay th\u1ea7n th\u1ee9c. Ng\u00e0y nay, ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng \u1ea3o \u1ea3nh linh h\u1ed3n (soul illusion) ph\u00e1t sinh ra t\u1eeb nh\u1eefng kinh nghi\u1ec7m n\u1eb1m m\u1ed9ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean (nguy\u00ean th\u1ec9). Trong gi\u1ea5c ng\u1ee7 con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi c\u1ed5 nh\u00ecn th\u1ea5y, qua con m\u1eaft c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c, nh\u1eefng b\u1ea1n b\u00e8 v\u00e0 b\u00e0 con \u0111\u00e3 qua \u0111\u1eddi, h\u1ecd tin r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111ang c\u00f2n s\u1ed1ng nh\u01b0 ma qu\u1ef7 \u1edf m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a ma qu\u1ef7.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tuy r\u1eb1ng s\u1ef1 tin t\u01b0\u1edfng n\u00e0y r\u1ea5t l\u00e0 c\u1ed5 l\u1ed7, v\u00e0 m\u1eb7c d\u00f9 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 lo\u1ea1i b\u1ecf n\u00f3, ch\u00fang ta th\u1ea5y (ng\u00e0y nay) nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111ang c\u00f2n b\u00e1m ch\u1eb7t tin v\u00e0o linh h\u1ed3n hay t\u1ef1 ng\u00e3 m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ea5t cu\u1ed3ng tin h\u01a1n c\u00e1c ti\u1ec1n nh\u00e2n s\u01a1 khai c\u1ee7a h\u1ecd.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ph\u1eadt Gi\u00e1o v\u00e0 khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u d\u1ea1y chung m\u1ed9t nguy\u00ean t\u1eafc l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi bao g\u1ed3m c\u00f3 tinh th\u1ea7n v\u00e0 th\u1ec3 x\u00e1c, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec kh\u00e1c. Hai ph\u1ea7n n\u00e0y \u0111\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng quan v\u1edbi nhau, v\u00e0 tinh th\u1ea7n kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu c\u00e1i th\u00e2n \u0111\u00e3 ch\u1ebft. C\u1ea3 hai l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed1i duy nh\u1ea5t, m\u00e0 ch\u00fang ta g\u1ecdi l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 s\u1edbm mu\u1ed9n g\u00ec n\u00f3 c\u0169ng s\u1ebd tu\u00e2n theo lu\u1eadt v\u00f4 th\u01b0\u1eddng (h\u1ee7y ho\u1ea1i).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ed1c24;\"><strong>TIN T\u01af\u1edeNG N\u01a0I CH\u00cdNH M\u00ccNH<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">V\u00ec \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt d\u1ea1y c\u00e1c \u0111\u1ec7 t\u1eed c\u1ee7a Ng\u00e0i r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean ho\u1eb7c ph\u00e1 h\u1ee7y ch\u00ednh h\u1ea1nh ph\u00fac c\u1ee7a h\u1ecd, cho n\u00ean ch\u00fang ta c\u1ea7n ph\u1ea3i n\u01b0\u01a1ng v\u00e0o s\u1ef1 tinh t\u1ea5n c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 mong t\u00ecm s\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t n\u01a1i \u0111\u1ea5ng si\u00eau nh\u00e2n hay th\u1ea7n linh (Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf). Hi\u1ec7n t\u1ea1i, con ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7n n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a n\u01a1i ch\u00ednh m\u00ecnh; v\u00ec mong t\u00ecm s\u1ef1 c\u1ee9u gi\u00fap v\u00e0 \u00e2n hu\u1ec7 b\u1eb1ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ea7u nguy\u1ec7n l\u00e0 nhu nh\u01b0\u1ee3c. Thay v\u00ec c\u1ea7u xin, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt d\u1ea1y ch\u00fang ta n\u00ean thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u00e2m linh ng\u00f5 h\u1ea7u\u00a0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u\u00a0 v\u1edbi nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 kh\u1eafc ph\u1ee5c ch\u00fang.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 c\u0169ng nh\u01b0 h\u1ea1nh ph\u00fac n\u00e0o l\u00e0 v\u0129nh c\u1eedu. Ch\u1ec9 c\u1ea7n c\u00f3 ch\u00fat \u00edt ki\u00ean nh\u1eabn v\u00e0 ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng ch\u1edd \u0111\u1ee3i m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ed5i thay. Nh\u1eadn th\u1ee9c n\u00e0y gi\u00fap \u00edch l\u1edbn lao cho ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt T\u1eed, v\u00ec h\u1ecd kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u1ea5t (xa l\u00eca) th\u1ef1c t\u1ea1i trong nh\u1eefng l\u00fac h\u1ea1nh ph\u00fac, c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00f4ng tuy\u1ec7t v\u1ecdng khi g\u1eb7p ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u b\u1ea5t h\u1ea1nh. Ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt T\u1eed hi\u1ec3u r\u1eb1ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh b\u1edfi nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt qu\u00e2n b\u00ecnh t\u1ef1 nhi\u00ean; v\u00e0 s\u1ef1 c\u1ea7u nguy\u1ec7n ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf \u01b0\u1edbc mu\u1ed1n r\u1eb1ng nh\u1eefng lu\u1eadt l\u1ec7 n\u00e0y s\u1ebd thay \u0111\u1ed5i cho l\u1ee3i \u00edch cu\u1ea3 c\u00e1 nh\u00e2n m\u00ecnh; ho\u1eb7c ch\u00fang ta mong c\u1ea7u nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta kh\u00f4ng\u00a0 t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c hay ch\u01b0a c\u00f3. N\u1ebfu lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed5 b\u1eb1ng s\u1ef1 c\u1ea7u nguy\u1ec7n, ch\u00fang ta s\u1ebd thu nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u b\u1eb1ng c\u00e1ch l\u00e0m h\u1ea1i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt kh\u00f4ng gi\u1eef im l\u1eb7ng tr\u01b0\u1edbc v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u00e1c th\u1ea7n linh c\u00f3 quy\u1ec1n n\u0103ng t\u1ea1o t\u00e1c hay \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n v\u1eadn m\u1ea1ng con ng\u01b0\u1eddi, Ng\u00e0i kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 gi\u1ea3i th\u00edch b\u1ea3n th\u1ec3 ch\u00e2n th\u1eadt c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt m\u00e0 c\u00f2n ch\u00ea c\u01b0\u1eddi c\u00e1i \u00fd t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 \u0111\u1ea5ng Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf to\u00e0n n\u0103ng.\u00a0 \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n ti\u1ebfn xa h\u01a1n v\u00e0 tr\u00ecnh b\u00e0y cho ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng nh\u1eefng \u0111\u1ee9c tin m\u00ea t\u00edn \u0111\u00f3 th\u1eadt l\u00e0 tai h\u1ea1i, n\u1ebfu con ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o th\u00e2n linh \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 ch\u00ednh h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00fang ta kh\u00f4ng b\u1ecb b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i ch\u1ea5p nh\u1eadn tin r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o n\u00ean t\u1eeb h\u01b0 kh\u00f4ng hay th\u1ea7n linh th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3. V\u1eadt ch\u1ea5t, ch\u00fang ta bi\u1ebft ng\u00e0y nay, kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u1ee7y di\u1ec7t v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 sinh ra t\u1eeb c\u00e1i kh\u00f4ng c\u00f3. Tr\u1ea3i qua bao th\u1ebf k\u1ef7, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 s\u1ef1 b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0 ch\u1ea5m d\u1ee9t c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5; m\u1eb7c d\u00f9 \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u01b0\u1ee3t ngo\u00e0i \u00fd ni\u1ec7m c\u1ee7a t\u00e2m th\u1ee9c con ng\u01b0\u1eddi. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 khuy\u00ean ch\u00fang ta \u0111\u1eebng tham d\u1ef1 v\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u1ea3o c\u1ee9u v\u00f4 \u00edch n\u00e0y, b\u1edfi v\u00ec ch\u00fang thu\u1ed9c nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y c\u00e2u gi\u1ea3i \u0111\u00e1p; v\u00e0 ch\u00fang kh\u00f4ng gi\u00fap \u00edch g\u00ec cho cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, v\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u1ea1t t\u1edbi c\u1ea3nh gi\u1edbi Ni\u1ebft B\u00e0n (<em>Nibbana<\/em>) c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ed1c24;\"><strong>T\u00cdN NG\u01af\u1ee0NG HAY \u00d0\u1ee8C TIN<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trong th\u1ef1c t\u1ebf, \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, nh\u1eefng t\u00edn \u0111\u1ed3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 \u201c\u0111\u1ee9c tin\u201d, v\u00ec nhi\u1ec1u gi\u00e1o l\u00fd v\u00e0 h\u1ecdc thuy\u1ebft kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi l\u00fd tr\u00ed. Ph\u1eadt Gi\u00e1o (<em>Dhamma<\/em>) ho\u00e0n to\u00e0n tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c trong v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt d\u1ea1y ni\u1ec1m tin c\u1ea7n x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u00ean s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u00e0 l\u00fd tr\u00ed. H\u00e0nh \u0111\u1ed9ng tin theo m\u00f9 qu\u00e1ng kh\u00f4ng l\u1ee3i \u00edch cho c\u00e1 nh\u00e2n, v\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u xa l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 gi\u00fap cho \u0111\u1ee9c tin c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb hay ph\u1ee5c v\u1ee5 nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ch\u00e2n ch\u00ednh tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u00d0\u1ea1o. Quan ni\u1ec7m r\u1ed9ng r\u00e3i n\u00e0y th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng l\u00fd do gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea1i sao hi\u1ec7n nay ch\u00fang ta th\u1ea5y \u1edf T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi s\u1eb5n s\u00e0ng tr\u1edf l\u1ea1i theo Ph\u1eadt Gi\u00e1o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1eefng gi\u00e1o \u0111i\u1ec1u, t\u00ednh \u0111i\u1ec1u, t\u00ednh ng\u01b0\u1ee1ng hay \u0111\u1ee9c tin (m\u00f9 qu\u00e1ng) trong Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Kh\u00f4ng m\u1ed9t t\u00edn \u0111\u1ed3 n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u ph\u1ea3i ch\u1ea5p nh\u1eadn tin b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u g\u00ec cho \u0111\u1ebfn khi h\u1ecd s\u1eb5n s\u00e0ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 th\u1ebf, v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 (b\u1eaft bu\u1ed9c) th\u1eeba nh\u1eadn m\u1ed9t t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng hay t\u00edn \u0111i\u1ec1u n\u00e0o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt, trong nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ea7n ph\u1ea3i nh\u1eadn x\u00e9t v\u00e0 t\u00ecm hi\u1ec3u c\u1ea9n th\u1eadn tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1ea5p nh\u1eadn (tin theo \u0111i\u1ec1u g\u00ec). Cho n\u00ean, trong Ph\u1eadt Gi\u00e1o kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 n\u01a1i n\u00e0o ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e3 c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i c\u1ea3i \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edbc h\u1ecdng s\u00fang hay d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u0111e d\u1ecda c\u1ee7a kh\u1ee7ng b\u1ed1. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ec7 t\u1eed ch\u00e2n th\u00e0nh c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng Gi\u00e1c Ng\u1ed9, khi h\u1ecd nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 cao si\u00eau c\u1ee7a gi\u00e1o l\u00fd \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u1ed1ng, v\u01b0\u1ee3t h\u01a1n c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c. Ng\u00e0i kh\u00f4ng bao gi\u1edd khuy\u1ebfn kh\u00edch m\u1ed9t ni\u1ec1m tin cu\u1ed3ng nhi\u1ec7t hay n\u1eb7ng t\u00ecnh c\u1ea3m \u0111\u1ed1i v\u1edbi Ph\u1eadt Ph\u00e1p\u00a0<em>(Dhamma<\/em>). N\u1ebfu th\u1ea5y\u00a0 ai s\u1eb5n\u00a0 s\u00e0ng tin\u00a0 t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt khuy\u00ean h\u1ecd\u00a0 n\u00ean d\u00e0nh nhi\u1ec1u th\u00ec gi\u1edd h\u01a1n \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trong l\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt Gi\u00e1o c\u00f3 ghi l\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd sau \u0111\u00e2y. Kinh s\u00e1ch ch\u00e9p r\u1eb1ng, v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n\u00a0 t\u1ea1i th\u1ebf, c\u00f3 m\u1ed9t \u00d0\u1ea1i T\u01b0\u1edbng c\u1ee7a b\u1ed9 t\u1ed9c Ly Xa<a name=\"_ftnref11\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn11\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[11]<\/a>, t\u00ean Siha<a name=\"_ftnref12\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn12\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[12]<\/a>, l\u00e0 t\u00edn \u0111\u1ed3 theo \u0111\u1ea1o K\u1ef3 Na<a name=\"_ftnref13\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn13\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[13]<\/a>. \u00d0\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ea1o gi\u00e1o xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Siha th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1edbi v\u1ecb gi\u00e1o ch\u1ee7 Nat\u00e0putta<a name=\"_ftnref14\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn14\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[14]<\/a>\u00a0c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1ec1 \u00fd \u0111\u1ecbnh \u00f4ng mu\u1ed1n vi\u1ebfng th\u0103m \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt. Nataputta kh\u00f4ng th\u00edch \u00fd ki\u1ebfn \u0111\u00f3, v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng ng\u0103n c\u1ea3n vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn th\u0103m \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt c\u1ee7a Siha. \u00d4ng ta kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 m\u1ea5t m\u1ed9t v\u1ecb b\u1ea3o tr\u1ee3 gi\u00e0u sang v\u00e0 c\u00f3 th\u1ebf l\u1ef1c nh\u01b0 Siha, v\u00e0 c\u0169ng mong r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 d\u1ecbp n\u00e0o cho Siha th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111i\u1ec1u \u1ea5y. Tuy nhi\u00ean, b\u1ea5t ch\u1ea5p l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a Nataputta, \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng Siha \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1ef1 m\u00ecnh s\u1ebd \u0111i g\u1eb7p \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u gi\u00e1o l\u00fd m\u00e0 Ng\u00e0i \u0111ang thuy\u1ebft gi\u1ea3ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">H\u00f4m sau, Siha g\u1eb7p \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n v\u00e0 th\u1ec9nh v\u1ea5n Ng\u00e0i. Kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u00e0 \u00f4ng ta (Siha) bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 nh\u1eefng t\u00edn \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1o K\u1ef3 Na (Jains) \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y cho \u00f4ng ta hi\u1ec3u m\u1ed9t c\u00e1ch sai l\u1ea1c v\u1ec1 gi\u00e1o ph\u00e1p c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, v\u00e0 ngay sau khi Siha nghe \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1o l\u00fd ch\u00e2n ch\u00ednh, \u00f4ng ta th\u1ea5y r\u1eb1ng \u00f4ng \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra tri\u1ebft l\u00fd m\u00e0 \u00f4ng \u0111ang \u0111i t\u00ecm. Khi nghe \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng si\u00eau vi\u1ec7t h\u01a1n, Siha hi\u1ec3u r\u1eb1ng \u0111\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 b\u1eadc Th\u1ea7y trong c\u00e1c \u0111\u1ea5ng T\u00f4n S\u01b0.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Siha nh\u1eadn th\u1ee9c r\u00f5 \u0111i\u1ec1u \u1ea5y, n\u00ean \u0111\u00e3 th\u1ec9nh c\u1ea7u Ng\u00e0i ch\u1ea5p nh\u1eadn cho \u00f4ng ta l\u00e0m \u0111\u1ec7 t\u1eed t\u1ea1i gia, quy y theo \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt v\u00e0 Gi\u00e1o Ph\u00e1p, trong kho\u1ea3ng \u0111\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a \u00f4ng. C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n khi\u1ebfn cho Siha v\u00f4 c\u00f9ng ng\u1ea1c nhi\u00ean, khi Ng\u00e0i c\u1ed1 g\u1eafng ch\u1ed1i t\u1eeb s\u1ef1 quy y c\u1ee7a \u00f4ng, sau m\u1ed9t cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn qu\u00e1 ng\u1eafn ng\u1ee7i. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt n\u00eau l\u00ean \u0111\u1ecba v\u1ecb v\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a Siha trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng; v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng\u00a0 h\u1ee3p c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt quan\u00a0 tr\u1ecdng v\u00e0 danh ti\u1ebfng, Ng\u00e0i \u0111\u00e3 khuy\u00ean \u00f4ng n\u00ean suy ngh\u0129 k\u1ef9 tr\u01b0\u1edbc khi theo m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o m\u1edbi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">D\u00f9 v\u1eady, \u0111i\u1ec1u \u1ea5y ch\u1ec9 l\u00e0m t\u0103ng th\u00eam ni\u1ec1m tin c\u1ee7a Siha n\u01a1i \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt. \u00d4ng hi\u1ec3u r\u1eb1ng, tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y m\u00e0 \u0111\u1ed5i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i,n\u1ebfu Siha t\u1eed b\u1ecf \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u1ec3 theo \u0111\u1ea1o K\u1ef3 Na (Jains), h\u1ecd kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 ch\u1ea5p nh\u1eadn li\u1ec1n cho \u00f4ng ta kh\u00f4ng ch\u00fat do d\u1ef1; m\u00e0 h\u1ecd c\u00f2n tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1ed9ng kh\u1eafp v\u1ec1 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ea3i gi\u00e1o c\u1ee7a \u00f4ng n\u1eefa. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt, sau ba l\u1ea7n l\u1eb7p l\u1ea1i l\u1eddi khuy\u00ean tr\u00ean, nh\u01b0ng Siha \u0111\u00e3 ki\u00ean c\u1ed1 gi\u1eef v\u1eefng \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tuy v\u1eady, s\u1ef1 vi\u1ec7c kh\u00f4ng ng\u1eebng \u1edf \u0111\u00e2y. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n d\u1ea1y r\u1eb1ng, Siha v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a \u00f4ng t\u1eeb l\u00e2u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 h\u1ed7 tr\u1ee3 cho \u0111\u1ea1o K\u1ef3 Na (Jains), v\u00e0 cho d\u00f9 nay \u00f4ng kh\u00f4ng th\u00edch theo tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00f3, \u00f4ng v\u1eabn n\u00ean ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00fang d\u01b0\u1eddng cho c\u00e1c tu s\u0129 \u0111\u1ea1o K\u1ef3 Na.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u00e2y, m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, Siha bi\u1ebft r\u1eb1ng l\u1eddi gi\u00e1o hu\u1ea5n n\u00e0y, \u00f4ng ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c nghe n\u00f3i \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u1ea1o gi\u00e1o m\u00e0 \u00f4ng m\u1edbi v\u1eeba t\u1eeb b\u1ecf, v\u00e0 ni\u1ec1m tin c\u1ee7a \u00f4ng n\u01a1i \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u1ea1i c\u00e0ng t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng h\u01a1n n\u1eefa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Sau \u0111\u00f3, \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n \u0111\u00e3 ch\u1ec9 gi\u00e1o th\u00eam cho Siha, d\u1ea1y v\u1ec1 gi\u1edbi lu\u1eadt v\u00e0 m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a n\u00f3; nh\u1eefng phi\u1ec1n n\u00e3o g\u00e2y ra do th\u00fa vui c\u1ee7a c\u00e1c gi\u00e1c quan, c\u00f9ng s\u1ef1 l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ch\u1ebf\u00a0 ng\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang. R\u1ed3i Ng\u00e0i d\u1ea1y cho Siha b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a s\u1ef1 kh\u1ed5, ngu\u1ed3n g\u1ed1c, s\u1ef1 di\u1ec7t tr\u1eeb v\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng (d\u1eabn \u0111\u1ebfn ch\u1ea5m d\u1ee9t s\u1ef1 kh\u1ed5). B\u1eb1ng c\u00e1ch \u1ea5y, \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng Siha \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00edn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng Gi\u00e1c Ng\u1ed9.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Trong v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean, ch\u00fang t\u00f4i th\u1ea5y n\u00ean tr\u00edch d\u1eabn th\u00eam l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt cho d\u00e2n ch\u00fang Kamalas<a name=\"_ftnref15\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn15\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[15]<\/a>\u00a0\u1edf x\u1ee9 Kesaputta<a name=\"_ftnref16\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn16\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[16]<\/a>, khi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y b\u1ea3o r\u1eb1ng t\u1ea5t c\u1ea3 v\u1ecb \u0111\u1ea1o s\u01b0 n\u00e0o c\u0169ng khen ng\u1ee3i, t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e0 n\u00f3i r\u1eb1ng duy nh\u1ea5t ch\u1ec9 c\u00f3 gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a c\u00e1c ng\u00e0i m\u1edbi l\u00e0 ch\u00e2n ch\u00ednh. \u00d0i\u1ec1u n\u00e0y khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n\u00a0 Kalamas l\u1ea7m\u00a0 l\u1eabn v\u00e0 h\u1ecd kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ai \u0111\u00fang ai sai.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Sau khi gi\u1ea3i th\u00edch r\u1eb1ng h\u1ecd c\u00f3 quy\u1ec1n nghi ng\u1edd n\u1ebfu th\u1ef1c s\u1ef1 h\u1ecd ch\u01b0a hi\u1ec3u r\u00f5, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt d\u1ea1y:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>\u00d0\u1eebng n\u00ean ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u g\u00ec do ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c n\u00f3i l\u1ea1i, nh\u1eefng tin \u0111\u1ed3n, hay truy\u1ec1n d\u1ea1y b\u1edfi t\u1eadp qu\u00e1n. Ch\u1edb v\u1ed9i tin \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u00ec n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee5ng \u0111\u1ecdc \u1edf kinh s\u00e1ch, hay b\u1edfi lu\u1eadn l\u00fd v\u00e0 suy di\u1ec5n nh\u01b0 v\u1eady; c\u0169ng \u0111\u1eebng tin v\u00e0o \u0111i\u1ec1u m\u00e0 m\u00ecnh \u0111\u00e3 s\u1eb5n c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn, hay do v\u1ecb th\u1ea7y m\u00ecnh k\u00ednh tr\u1ecdng n\u00f3i ra. Ch\u1ec9 khi n\u00e0o c\u00e1c con t\u1ef1 bi\u1ebft r\u1eb1ng nh\u1eefng l\u1eddi d\u1ea1y n\u00e0y l\u00e0 thi\u1ec7n, ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn b\u1edfi c\u00e1c b\u1eadc thi\u1ec7n tri th\u1ee9c; v\u00e0 khi th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u1ea5y kh\u00f4ng d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 thi\u1ec7t h\u1ea1i hay kh\u1ed5 \u0111au, th\u00ec c\u00e1c con n\u00ean l\u00e0m theo<\/em>\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ed1c24;\"><strong>L\u00d2NG T\u00d4N K\u00cdNH \u00d0\u1ed0I V\u1edaI \u00d0\u1ee8C PH\u1eacT<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 quy ng\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 t\u00f4n k\u00ednh \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng t\u00ednh c\u00e1ch v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Ng\u00e0i, v\u00e0 s\u1ef1 an l\u1ea1c m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y n\u01a1i gi\u00e1o ph\u00e1p c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng Gi\u00e1c Ng\u1ed9. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt lu\u00f4n lu\u00f4n l\u00e0 t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng s\u00e1ng trong \u00fd t\u01b0\u1edfng v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1ch s\u1ed1ng \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta noi theo. Cho n\u00ean s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ta h\u1ebft l\u00f2ng di\u1ec5n \u0111\u1ea1t qua c\u00e1c m\u00f4n ngh\u1ec7 thu\u1eadt, c\u00f9ng \u0111i\u00eau kh\u1eafc tinh x\u1ea3o v\u00e0 th\u1ea9m m\u1ef9 nh\u1ea5t m\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 t\u1eebng ch\u1ee9ng ki\u1ebfn.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">C\u00e1c pho t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt ch\u00fang ta th\u1ea5y, l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho nh\u1eefng \u0111\u1ee9c t\u00ednh v\u00e0 ch\u00fang kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e1c \u201ct\u1ea5m h\u00ecnh\u201d. Kho\u1ea3ng h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m sau ng\u00e0y \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n di\u1ec7t \u0111\u1ed9, nh\u1eefng pho t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n. V\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n r\u1ea5t x\u01b0a c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u0111i\u00eau kh\u1eafc v\u00e0 h\u1ed9i h\u1ecda, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n t\u1ea3 qua h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a b\u00e1nh xe Ph\u00e1p hay d\u1ea5u ch\u00e2n, v\u00e0 trong v\u00e0i tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng m\u1ed9t kho\u1ea3ng tr\u1ed1ng h\u01a1n l\u00e0 b\u1ee9c ho\u1ea1, \u0111\u1ec3 n\u00f3i l\u00ean s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n. C\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt \u0111\u1ea7u ti\u00ean do nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Hy L\u1ea1p theo Ph\u1eadt gi\u00e1o l\u00e0m ra t\u1ea1i x\u1ee9 Gandhara<a name=\"_ftnref17\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn17\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[17]<\/a>\u00a0mi\u1ec1n t\u00e2y b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9. Nh\u1eefng th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng Hy L\u1ea1p \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt gi\u1ed1ng nh\u01b0 t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n m\u1eb7t tr\u1eddi Apollo<a name=\"_ftnref18\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn18\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[18]<\/a>. Nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111i\u00eau kh\u1eafc n\u00e0y, v\u00e0 h\u00e0ng tri\u1ec7u t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt kh\u00e1c sau \u0111\u00f3, \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y m\u1ed9t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee5 th\u1ec3 v\u1ec1 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u1edbi v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng d\u1ea1y nh\u1eefng gi\u00e1o l\u00fd b\u00ed truy\u1ec1n hay k\u1ef3 l\u1ea1, Ng\u00e0i kh\u00f4ng thuy\u1ebft gi\u1ea3ng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho qu\u1ea7n ch\u00fang v\u00e0 gi\u1eef l\u1ea1i v\u00e0i \u0111i\u1ec1u kh\u00e1c b\u00ed m\u1eadt d\u00e0nh cho m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ec7 t\u1eed ch\u1ecdn l\u1ecdc. Gi\u00e1o ph\u00e1p n\u00e0o \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u1eadn th\u1ea5y c\u1ea7n cho s\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, Ng\u00e0i \u0111\u00e3 h\u1ebft l\u00f2ng truy\u1ec1n d\u1ea1y cho t\u1ea5t c\u1ea3.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tuy v\u1eady, t\u01b0\u1edfng n\u00ean bi\u1ebft r\u1eb1ng, m\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1eefa gi\u00e1o l\u00fd th\u1ea7n b\u00ed v\u00e0 ph\u1ed5 bi\u1ebfn, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f3 s\u1ef1 sai kh\u00e1c \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u1ec1 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 hi\u1ec3u bi\u1ebft gi\u1eefa h\u00e0ng tri\u1ec7u t\u00edn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a Ng\u00e0i. S\u1ef1 th\u1ea5u tri\u1ec7t ho\u00e0n to\u00e0n gi\u00e1o ph\u00e1p (<em>Dhamma<\/em>) \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u xa h\u01a1n s\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111ang c\u00f3.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">T\u1ea1i \u00c1 Ch\u00e2u ng\u00e0y nay, c\u00f3 v\u00f4 s\u1ed1 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 xem \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u00e1p b\u1ea3o \u0111\u1ec3 k\u00ednh th\u1edd. H\u01a1n n\u1eefa, v\u00ec Ph\u1eadt Gi\u00e1p l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u1ed1ng bao g\u1ed3m t\u1ea5t c\u1ea3, cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi n\u00f4ng d\u00e2n b\u00ecnh d\u1ecb, v\u1edbi nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn \u0111\u01a1n gi\u1ea3n c\u1ee7a y c\u0169ng th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ec7 t\u1eed (c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt) nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e0 s\u01b0 hay h\u1ecdc gi\u1ea3. H\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh d\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ee7ng t\u1ed9c, \u0111\u00f2i h\u1ecfi nh\u1eefng gi\u00e1o l\u00fd d\u1ec5 hi\u1ec3u c\u1ee7a m\u1ed9t h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng, hay kh\u00f3a l\u1ec5. Thi\u1ebfu nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c c\u1ee7a s\u1ef1 s\u00f9ng b\u00e1i c\u1ee5 th\u1ec3 n\u00e0y, h\u1ecd r\u1ea5t \u00edt hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c (Ph\u1eadt Ph\u00e1p).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Theo l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n, ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng nh\u1eefng ai trong \u0111\u1eddi n\u00e0y kh\u00f4ng s\u1eb5n s\u00e0ng s\u1ed1ng theo ch\u00e1nh ki\u1ebfn, ki\u1ebfp sau h\u1ecd c\u0169ng s\u1ebd h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 v\u1eady. \u00d0i\u1ec1u quan tr\u1ecdng l\u00e0 n\u00ean h\u01b0\u1edbng d\u1eabn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111i theo con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c ch\u00e2n ch\u00ednh ng\u00f5 h\u1ea7u s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n (tu h\u1ecdc) c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn b\u1ed9 h\u01a1n \u1edf \u0111\u1eddi sau. Trong Ph\u1eadt Gi\u00e1o (Buddha Sanana), ch\u00fang ta n\u00ean k\u00ednh tr\u1ecdng tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a k\u1ebb kh\u00e1c v\u00e0 quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1edbi ch\u00fang ta. Ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt T\u1eed gi\u00e1c ng\u1ed9 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1o d\u1eabn vi\u00ean ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hay ch\u1ec9 tr\u00edch.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Ch\u00ednh \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 d\u00e0nh r\u1ea5t \u00edt th\u00ec gi\u1edd cho vi\u1ec7c c\u00fang b\u00e1i v\u00e0 nghi l\u1ec5, v\u00ec ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u1ed1ng c\u1ee7a Ng\u00e0i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i th\u1ef1c ti\u1ec5n c\u1ee7a vi\u1ec7c l\u00e0m v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng. Trong \u00fd ngh\u0129a cao h\u01a1n, quy t\u1eafc v\u00e0 l\u1ec5 nghi \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng r\u00e0ng bu\u1ed9c l\u00e0m c\u1ea3n tr\u1edf cho s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt d\u1ea1y ch\u00fang ta r\u1eb1ng, ai t\u00f4n k\u00ednh Ng\u00e0i nhi\u1ec1u nh\u1ea5t, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c h\u00e0nh gi\u00e1o ph\u00e1p c\u1ee7a Ng\u00e0i tinh t\u1ea5n nh\u1ea5t.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">T\u01b0\u1edfng c\u0169ng n\u00ean nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi tu theo \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt h\u1ecd kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u1eeb b\u1ecf nh\u00e0 c\u1eeda, gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 s\u1ed1ng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u1ea9n d\u1eadt. Ng\u00e0y nay, c\u00f3 nhi\u1ec1u Ph\u1eadt T\u1eed gi\u00e0u \u0111\u1ea1o t\u00e2m, l\u00e0 nh\u1eefng thi\u1ec7n nam t\u00edn n\u1eef \u0111\u00e3 l\u1eadp gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 duy tr\u00ec cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1eb1ng ng\u00e0y b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u1ecd. Nh\u1eefng Ph\u1eadt T\u1eed \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean xu\u1ea5t s\u1eafc trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, nh\u1edd v\u00e0o \u0111\u1ea1o h\u1ea1nh, v\u00e0 c\u00f4ng \u0111\u1ee9c tu h\u00e0nh c\u1ee7a h\u1ecd, c\u0169ng nh\u01b0 do b\u1edfi c\u00f4ng t\u00e1c h\u1ecd l\u00e0m nh\u1eb1m truy\u1ec1n b\u00e1 Ph\u1eadt Gi\u00e1o \u0111\u1ebfn m\u1ecdi k\u1ebb kh\u00e1c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ea5t c\u1ea3 ai c\u0169ng s\u1eb5n s\u00e0ng mu\u1ed1n tr\u1edf th\u00e0nh tu s\u0129 Ph\u1eadt Gi\u00e1o; v\u00e0 th\u00e0 l\u00e0m m\u1ed9t c\u01b0 s\u0129 t\u1ea1i gia thu\u1ea7n th\u00e0nh c\u00f2n h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 s\u01b0 thi\u1ebfu tu trong \u0111o\u00e0n th\u1ec3 T\u0103ng Gi\u00e0 (Sangha).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%;\"><strong><span style=\"color: #ed1c24; background-color: #ffff00;\">K\u1ebe HO\u1ea0CH TO\u00c0N H\u1ea2O C\u1ee6A S\u1ef0 H\u1ea0NH PH\u00daC<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng \u0111\u1ea1o h\u1eefu Ph\u1eadt T\u1eed th\u01b0\u1eddng hay y\u00eau c\u1ea7u t\u00f4i gi\u1ea3i th\u00edch t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c Ph\u1eadt Gi\u00e1o trong v\u00e0i ch\u1eef. C\u00f3 l\u1ebd \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u00e0 ng\u1eafn g\u1ecdn nh\u1ea5t m\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00ecnh b\u00e0y l\u00e0 Ph\u1eadt Gi\u00e1o nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u00edch nghi gi\u00fap cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh ho\u00e0 h\u1ee3p v\u1edbi nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean. Gi\u00e1o ph\u00e1p (<em>Dhamma<\/em>) c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111i\u1ec1u \u1ea5y kh\u00f4ng? N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">T\u1eeb ng\u1eef Pali \u201c<em>Dhamma<\/em>\u201d l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng l\u1ed1i di\u1ec5n t\u1ea3 to\u00e0n b\u1ed9 m\u00e0 n\u00f3 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u00fd ngh\u0129a, m\u1eb7c d\u00f9 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ngh\u0129a \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng quan v\u1edbi nhau. Trong c\u00e1ch d\u00f9ng ph\u1ed5 th\u00f4ng nh\u1ea5t, n\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u00d0\u1ea1o Gi\u00e1o, Gi\u00e1o Ph\u00e1p; nh\u01b0ng\u00a0<em>Dhamma\u00a0<\/em>c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch l\u00e0 s\u1ef1 C\u00f4ng B\u1eb1ng, Ch\u00ednh Tr\u1ef1c, ho\u1eb7c \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 Thi\u00ean Nhi\u00ean, hay Lu\u1eadt T\u1ef1 Nhi\u00ean. Nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a n\u00e0y s\u1ebd gi\u00fap ch\u00fang ta hi\u1ec3u r\u00f5 quan ni\u1ec7m r\u1ed9ng r\u00e3i c\u1ee7a danh t\u1eeb\u00a0<em>Dhamma\u00a0<\/em>v\u00e0 c\u00e1i \u0111i\u1ec1u m\u00e0 n\u00f3 mu\u1ed1n gi\u1ea3i th\u00edch.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">N\u1ebfu m\u1ed7i c\u00e1 nh\u00e2n v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, h\u1ebft l\u00f2ng theo kh\u1ea3 n\u0103ng m\u00ecnh, th\u1ef1c h\u00e0nh Gi\u00e1o ph\u00e1p \u0111\u00f3; c\u00f3 ngh\u00eca l\u00e0 h\u00e0nh gi\u1ea3 t\u1ef1 \u0111\u1eb7t m\u00ecnh s\u1ed1ng h\u00f2a h\u1ee3p v\u1edbi Thi\u00ean Nhi\u00ean, v\u00e0 nh\u1eefng quy lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh v\u0169 tr\u1ee5. Gi\u00e1o ph\u00e1p n\u00e0y cung c\u1ea5p cho ch\u00fang ta m\u1ed9t n\u1ebfp s\u1ed1ng m\u1eabu m\u1ef1c m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh th\u1ef1c g\u1ecdi l\u00e0:\u00a0<em>M\u1ed9t K\u1ebf Ho\u1ea1ch S\u1ed1ng C\u00f3 H\u1ea1nh Ph\u00fac<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0i\u1ec1u quan tr\u1ecdng c\u1ee7a h\u1ea1nh ph\u00fac kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng qu\u00e1 s\u1ee9c. M\u00e0 h\u1ea1nh ph\u00fac ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec7n ra khi ch\u00fang ta bi\u1ebft s\u1ed1ng h\u00f2a h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean, h\u1ea7u gi\u00fap mang l\u1ea1i cho ch\u00fang ta s\u1ee9c kh\u1ecfe, s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng, m\u00e3n\u00a0 nguy\u1ec7n, thanh t\u1ecbnh, v\u00e0 t\u00e2m th\u1ea7n an l\u1ea1c. Khi ch\u00fang ta s\u1ed1ng b\u1ea5t h\u00f2a v\u1edbi nh\u1eefng quy lu\u1eadt n\u00e0y, ch\u00fang ta s\u1ebd m\u1eafc ph\u1ea3i b\u1ec7nh t\u1eadt, g\u1eb7p nh\u1eefng th\u1ea5t b\u1ea1i, b\u1ea5t m\u00e3n, lo \u00e2u v\u00e0 m\u1ea5t qu\u00e2n b\u00ecnh. Trong s\u1ef1 \u1ee9ng d\u1ee5ng th\u1ef1c t\u1ebf v\u00e0o cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1eb1ng ng\u00e0y, h\u00f2a h\u1ee3p l\u00e0 th\u00e0nh qu\u1ea3 c\u1ee7a s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft Ph\u1eadt Ph\u00e1p (<em>Dhamma<\/em>); v\u00e0 b\u1ea5t h\u00f2a l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 do \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u00e2m nh\u1eadp gi\u00e1o ph\u00e1p c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, ch\u00fang ta h\u00e3y x\u00e9t \u0111\u1ebfn kh\u00eda c\u1ea1nh ti\u00eau c\u1ef1c c\u1ee7a s\u1ef1 b\u1ea5t h\u00f2a (v\u1edbi lu\u1eadt thi\u00ean nhi\u00ean) v\u00e0 h\u1eadu qu\u1ea3 do n\u00f3 g\u00e2y ra. S\u1ef1 kh\u00f4ng h\u00f2a h\u1ee3p ph\u00e1t sinh t\u1eeb Tham, S\u00e2n v\u00e0 Si:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Tham l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a t\u00e1nh \u00edch k\u1ef7 v\u00e0 t\u00ednh h\u00e1m l\u1ee3i. \u00cdch k\u1ef7 l\u00e0 c\u0103n nguy\u00ean c\u1ee7a t\u00e1nh \u0111\u1ed1 k\u1ef5, ganh gh\u00e9t, trong khi l\u00f2ng tham l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a s\u1ef1 th\u00e8m kh\u00e1t, v\u00e0 tinh th\u1ea7n c\u1ea1nh tranh.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">S\u00e2n l\u00e0 nguy\u00ean do c\u1ee7a s\u1ef1 o\u00e1n th\u00f9 v\u00e0 t\u1ee9c gi\u1eadn. O\u00e1n th\u00f9 l\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 c\u1ee7a t\u00e1nh t\u1ef1 ki\u00eau v\u00e0 s\u1ef1 tr\u1ea3 th\u00f9; trong khi t\u1ee9c gi\u1eadn l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a \u00e1c t\u00e2m v\u00e0 xung \u0111\u1ed9t.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 120%;\">Si l\u00e0 c\u0103n nguy\u00ean c\u1ee7a s\u1ef1 tham luy\u1ebfn v\u00e0 s\u1ee3 h\u00e3i.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tham Luy\u1ebfn l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a s\u1ef1 th\u00e8m mu\u1ed1n v\u00e0 khao kh\u00e1t; trong khi s\u1ee3 h\u00e3i l\u00e0 c\u1ed9i ngu\u1ed3n c\u1ee7a s\u1ef1 m\u00ea t\u00edn v\u00e0 thi\u1ebfu khoan dung.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tr\u00e1i l\u1ea1i, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1ea3o s\u00e1t v\u1ec1 m\u1eb7t t\u00edch c\u1ef1c c\u1ee7a s\u1ef1 ho\u00e0 h\u1ee3p v\u00e0 c\u00e1ch th\u1ee9c qua \u0111\u00f3 n\u00f3 ph\u00e1t sinh:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 h\u00f2a h\u1ee3p sinh ra t\u1eeb l\u00f2ng Nh\u00e2n \u00c1i, T\u1eeb Bi v\u00e0 Tr\u00ed Tu\u1ec7.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">L\u00f2ng nh\u00e2n \u00e1i l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a t\u00e1nh kh\u00f4ng v\u1ecb k\u1ef7 v\u00e0 \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">T\u00e1nh kh\u00f4ng v\u1ecb k\u1ef7 l\u00e0 nguy\u00ean do c\u1ee7a s\u1ef1 c\u1ea3m m\u1ebfn v\u00e0 l\u1ee3i tha, trong khi l\u00f2ng bao dung l\u00e0 c\u1ed9i ngu\u1ed3n c\u1ee7a t\u00e1nh h\u1ef7 x\u1ea3 v\u00e0 t\u1eeb bi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">H\u1ef7 x\u1ea3 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a l\u00f2ng nh\u00e2n \u0111\u1ea1o v\u00e0 thi\u1ec7n \u00fd. Thi\u1ec7n \u00fd l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a l\u00f2ng t\u1eeb bi v\u00e0 t\u00e1nh t\u1ef1 ch\u1ee7.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Tr\u00ed tu\u1ec7 l\u00e0 c\u0103n nguy\u00ean c\u1ee7a s\u1ef1 x\u1ea3 b\u1ecf v\u00e0 \u0111\u1ecbnh t\u0129nh. T\u00e1nh x\u1ea3 b\u1ecf l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a s\u1ef1 m\u00e3n nguy\u1ec7n v\u00e0 t\u00e2m th\u1ea7n an l\u1ea1c, trong khi \u0111\u1ecbnh t\u0129nh l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a s\u1ef1 suy x\u00e9t ch\u00edn ch\u1eafn v\u00e0 l\u00f2ng khoan dung.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Quy\u1ec1n th\u1ee5 h\u01b0\u1edfng h\u1ea1nh ph\u00fac \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn b\u1edfi h\u1ea7u h\u1ebft m\u1ecdi qu\u1ed1c gia, nh\u01b0ng r\u1ea5t ti\u1ebfc l\u00e0 s\u1ef1 gi\u1ea3i th\u00edch l\u00e0m c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn h\u1ea1nh ph\u00fac \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 m\u00e2u thu\u1eabn. Nh\u1eadn th\u1ee9c sai l\u1ea7m th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng cho r\u1eb1ng, khi m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng t\u00e0i s\u1ea3n h\u1ecd t\u00edch tr\u1eef, k\u1ebb \u1ea5y c\u0169ng s\u1ebd c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea1nh ph\u00fac ho\u00e0n to\u00e0n. Th\u1ef1c t\u1ebf ch\u00fang ta th\u1ea5y kh\u00f4ng bao gi\u1edd con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1t t\u1edbi t\u00ecnh tr\u1ea1ng bi\u1ebft \u0111\u1ee7; v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta c\u00e0ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, h\u1ecd l\u1ea1i c\u00e0ng ham mu\u1ed1n nhi\u1ec1u. Nh\u01b0 \u00f4ng th\u1ea7y ph\u00f9 th\u1ee7y m\u1edbi t\u1eadp s\u1ef1, g\u1ecdi h\u1ed3n c\u00e1c ma qu\u1ef7 l\u00ean m\u00e0 y kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o ki\u1ec3m so\u00e1t.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">N\u1ec1n khoa h\u1ecdc v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t minh \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean v\u00f4 gi\u00e1 tr\u1ecb trong vi\u1ec7c c\u1ea1nh tranh \u0111i\u00ean cu\u1ed3ng \u0111\u1ec3 s\u1ea3n xu\u1ea5t ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u nh\u1eefng c\u1ee7a c\u1ea3i cho \u0111\u1ebfn khi nh\u1eefng t\u00e0i s\u1ea3n c\u00e1 nh\u00e2n n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1ea1o kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c s\u1ed1ng, v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh v\u0169 kh\u00ed g\u00e2y th\u1ea5t b\u1ea1i cho ch\u00fang ta. Khoa h\u1ecdc, trong nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng gi\u00fap cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng d\u1ec5 d\u00e0ng nh\u01b0ng n\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o t\u1ea1o cho ch\u00fang ta c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea1nh ph\u00fac h\u01a1n.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng th\u00e1i nh\u1ea5t \u1edf T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng \u0111ang \u0111i t\u00ecm con \u0111\u01b0\u1eddng m\u1edbi v\u00e0 \u0111ang quay v\u1ec1 v\u1edbi \u00d0\u00f4ng Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra h\u1ea1nh ph\u00fac. Tuy nhi\u00ean, (\u00e1p d\u1ee5ng) tr\u00ed tu\u1ec7 ng\u00e0n x\u01b0a c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng Gi\u00e1c Ng\u1ed9, s\u1ebd t\u1ef1 ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111\u00f3 l\u00e0 gi\u1ea3i ph\u00e1p duy nh\u1ea5t cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ec3 di\u1ec7t tr\u1eeb nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u00e1c c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i. Con \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tr\u00ed th\u1ee9c s\u1ebd \u0111i theo l\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1ea1o tr\u00ecnh b\u00e0y r\u00f5 r\u00e0ng tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a n\u00f3, v\u00e0 khi th\u1ef1c h\u00e0nh s\u1ebd mang l\u1ea1i nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 120%; background-color: #ffff00; color: #ed1c24;\"><strong>PH\u1eacT GI\u00c1O \u1ede T\u00c2Y PH\u01af\u01a0NG<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">S\u1ef1 ph\u00e1t sinh v\u00e0 b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng c\u1ee7a nhi\u1ec1u t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00e3 \u0111i k\u00e8m v\u1edbi cu\u1ed9c t\u00e0n s\u00e1t v\u00e0 kh\u1ee7ng b\u1ed1 v\u00f4 nh\u00e2n \u0111\u1ea1o nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ecbu ch\u1ea5p nh\u1eadn theo t\u00f4n gi\u00e1o ngo\u1ea1i lai. Ph\u1eadt Gi\u00e1o\u00a0 ch\u01b0a t\u1eebng vi\u1ebft nh\u1eefng trang s\u00e1ch nh\u01b0 th\u1ebf trong l\u1ecbch s\u1eed th\u1ebf gi\u1edbi. Kh\u00f4ng m\u1ed9t gi\u1ecdt m\u00e1u n\u00e0o \u0111\u00e3 ch\u1ea3y, hay m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p n\u00e0o \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n b\u00e1 Ph\u1eadt Gi\u00e1o v\u00e0o nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t l\u1ea1. \u00d0\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ecbch s\u1eed ghi ch\u00e9p l\u00e2u d\u00e0i v\u00e0 r\u1ef1c r\u1ee1 v\u1ec1 c\u00e1c \u0111o\u00e0n truy\u1ec1n gi\u00e1o h\u00f2a b\u00ecnh ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng v\u00ec m\u1ee5c \u0111\u00edch ch\u00ednh tr\u1ecb hay kinh t\u1ebf.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Th\u1eddi x\u01b0a c\u0169ng nh\u01b0 ng\u00e0y nay, nh\u1eefng ph\u00e1i \u0111o\u00e0n truy\u1ec1n gi\u00e1o h\u00f2a b\u00ecnh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp \u0111\u00f3n t\u1ea1i c\u00e1c qu\u1ed1c gia v\u00e0 b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i n\u00e0o h\u1ecd c\u00f3 m\u1eb7t, \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi quay v\u1ec1 theo Ph\u1eadt Gi\u00e1o. V\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng t\u00edn \u0111\u1ed3, ng\u00e0y nay \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o th\u1ebf gi\u1edbi l\u1edbn nh\u1ea5t v\u00e0 \u0111ang tr\u00ean \u0111\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n. \u00c1nh s\u00e1ng c\u1ee7a ch\u00e1nh ph\u00e1p hi\u1ec7n \u0111\u00e3 r\u1ef1c chi\u1ebfu t\u1ea1i nh\u1eefng qu\u1ed1c gia, m\u00e0 non m\u1ed9t th\u1ebf h\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, t\u1ea1i \u0111\u00f3 ch\u01b0a ai bi\u1ebft \u0111\u1ebfn Ph\u1eadt Gi\u00e1o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">M\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u1ecdc gi\u1ea3 ti\u1ec1n phong kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u00f4ng t\u00e1c phi\u00ean d\u1ecbch kinh t\u1ea1ng (Ph\u1eadt Gi\u00e1o) ti\u1ebfng Pali ra Anh ng\u1eef, l\u00e0 con c\u1ee7a m\u1ed9t m\u1ee5c s\u01b0 danh ti\u1ebfng. M\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a \u00f4ng trong khi l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c tr\u00ean l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf r\u1eb1ng \u0111\u1ea1o Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 chi\u1ebfm \u01b0u th\u1ebf h\u01a1n Ph\u1eadt Gi\u00e1o. \u00d4ng \u0111\u00e3 th\u1ea5t b\u1ea1i trong \u00fd \u0111\u1ed3 n\u00e0y, nh\u01b0ng \u00f4ng ta \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u00e0nh c\u00f4ng v\u0129 \u0111\u1ea1i h\u01a1n \u0111i\u1ec1u \u00f4ng ta mong \u0111\u1ee3i. \u00d4ng \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t Ph\u1eadt T\u1eed. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng bao gi\u1edd qu\u00ean c\u00e1i duy\u00ean l\u00e0nh \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y \u00f4ng ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng t\u00e1c tr\u00ean, v\u00e0 nh\u1edd \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 gi\u00fap \u00f4ng truy\u1ec1n b\u00e1 Ph\u1eadt Gi\u00e1o \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn d\u00e2n ch\u00fang \u1edf T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">T\u00ean c\u1ee7a v\u1ecb h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u00f3 l\u00e0 Dr. Rhys Davids<a name=\"_ftnref19\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn19\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[19]<\/a>, v\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi Ph\u1eadt Gi\u00e1o, gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u00e3 ph\u00e1t bi\u1ec3u:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>T\u00f4i \u0111\u00e3 t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, nh\u01b0ng kh\u00f4ng m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0o t\u00f4i t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i h\u01a1n s\u1ef1 cao si\u00eau v\u00e0 t\u00ednh ch\u1ea5t to\u00e0n di\u1ec7n nh\u01b0 trong b\u00e0i ph\u00e1p T\u1ee9 Di\u1ec7u \u00d0\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt. T\u00f4i m\u00e3n nguy\u1ec7n h\u01b0\u1edbng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi t\u00f4i \u0111i theo \u0111\u1ea1o gi\u00e1o \u1ea5y<\/em>\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">H.G. Wells<a name=\"_ftnref20\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn20\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[20]<\/a>, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u00e0 s\u1eed gia, \u0111\u00e3 v\u00f4 c\u00f9ng t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng Ph\u1eadt Gi\u00e1o nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c v\u00e0 t\u00f4n vinh \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u01b0 \u0111\u1ea5ng S\u1ed1 M\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t \u0111\u00e3 s\u1ed1ng t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay. Trong t\u00e1c ph\u1ea9m \u201cL\u1ecbch s\u1eed \u00d0\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng\u201d (<em>Outline of History<\/em>), \u00f4ng ta vi\u1ebft:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>T\u1ea1i nh\u1eefng ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t l\u1edbn tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, Ph\u1eadt Gi\u00e1o v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i. T\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng, khi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi khoa h\u1ecdc T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c soi s\u00e1ng b\u1edfi tinh th\u1ea7n s\u1eed h\u1ecdc, gi\u00e1o l\u00fd c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 ph\u1ee5c sinh v\u00e0 tinh l\u1ecdc, c\u00f3 th\u1ec3 g\u00f3p ph\u1ea7n to l\u1edbn trong s\u1ef1 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn v\u1eadn m\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i<\/em>\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u00e0 \u0111\u1ea1i khoa h\u1ecdc Anh Qu\u1ed1c, \u00f4ng Thomas Huxley<a name=\"_ftnref21\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn21\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[21]<\/a>, m\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Ph\u1eadt T\u1eed, nh\u01b0ng ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn c\u1ee7a Ph\u1eadt Gi\u00e1o, \u0111\u00e3 t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c gi\u00e1o l\u00fd (Sasana) c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt trong m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n r\u00f5 r\u00e0ng ch\u00ednh x\u00e1c nh\u01b0 sau:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201c<em>Ph\u1eadt Gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng kh\u00f4ng ch\u1ea5p nh\u1eadn Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf theo \u00fd ngh\u0129a T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng, n\u00f3 ph\u1ee7 nh\u1eadn c\u00f3 linh h\u1ed3n n\u01a1i con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 coi ni\u1ec1m tin v\u00e0o s\u1ef1 b\u1ea5t bi\u1ebfn nh\u01b0 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u sai l\u1ea7m. Ph\u1eadt Gi\u00e1o ch\u1ed1i b\u1ecf hi\u1ec7u qu\u1ea3 c\u1ee7a s\u1ef1 c\u1ea7u nguy\u1ec7n v\u00e0 t\u1ebf l\u1ec5, v\u00e0 khuy\u00ean con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eebng n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00e1c ngo\u00e0i s\u1ef1 tinh t\u1ea5n n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i tho\u00e1t. Ph\u1eadt Gi\u00e1o, trong s\u1ef1 tinh khi\u1ebft nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a n\u00f3, kh\u00f4ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn l\u1eddi ph\u00e1t nguy\u1ec7n c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u1ee5c t\u00f2ng; v\u00e0 kh\u00f4ng bao gi\u1edd mong c\u1ea7u s\u1ef1 c\u1ee9u gi\u00fap t\u1eeb b\u00e0n tay c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ebf gian, nh\u01b0ng n\u00f3 \u0111\u00e3 b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng nhanh ch\u00f3ng k\u1ef3 di\u1ec7u \u0111\u1ebfn c\u00f9ng kh\u1eafp th\u1ebf\u00a0 gi\u1edbi, v\u00e0 \u0111ang c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o c\u00f3 \u01b0u th\u1ebf \u0111\u1ed1i v\u1edbi ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u00e2n lo\u1ea1i\u201d<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Swami Vivekananda<a name=\"_ftnref22\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn22\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[22]<\/a>, m\u1ed9t nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o \u0111\u00e3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 du nh\u1eadp tri\u1ebft l\u00fd \u0111\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0o T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 ph\u00e1t bi\u1ec3u v\u1ec1 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u01b0 sau:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u201cTrong l\u1ecbch s\u1eed, h\u00e3y ch\u1ec9 cho t\u00f4i c\u00f3 \u0111\u1ea5ng n\u00e0o \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t cao l\u00ean tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u01b0 th\u1ebf. To\u00e0n th\u1ec3 nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u00e3 s\u1ea3n xu\u1ea5t ch\u1ec9 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt, m\u1ed9t tri\u1ebft l\u00fd, m\u1ed9t t\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng bao la nh\u01b0 th\u1ebf L\u00e0 \u00d0\u1ea1i Tri\u1ebft Gia, \u0111\u00e3 truy\u1ec1n d\u1ea1y m\u1ed9t gi\u00e1o l\u00fd cao si\u00eau nh\u1ea5t, nh\u01b0ng l\u1ea1i c\u00f3 l\u00f2ng t\u1eeb bi v\u00f4 bi\u00ean nh\u1ea5t \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng lo\u00e0i v\u1eadt th\u1ea5p b\u00e9 nh\u1ea5t, v\u00e0 kh\u00f4ng bao gi\u1edd t\u1ef1 \u0111\u1ec1 cao m\u00ecnh. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 b\u1ef1c th\u1ea7y l\u00fd t\u01b0\u1edfng, \u0111\u00e3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng m\u1ed9t v\u1ee5 l\u1ee3i n\u00e0o; v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh Ng\u00e0i l\u00e0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t kh\u00f4ng ai s\u00e1nh k\u1ecbp t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd; m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p l\u1edbn lao nh\u1ea5t gi\u1eefa con tim v\u00e0 kh\u1ed1i \u00f3c ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Sau h\u1ebft l\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0 Karl Gustav Jung<a name=\"_ftnref23\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftn23\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[23]<\/a>\u00a0\u1edf Zurich, ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 l\u00e0 nh\u00e0 T\u00e2m L\u00fd H\u1ecdc \u0111\u1ee9ng h\u00e0ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi, \u0111\u00e3 vi\u1ebft: \u201c<em>L\u00e0 m\u1ed9t sinh vi\u00ean c\u1ee7a m\u00f4n t\u00f4n gi\u00e1o t\u1ef7 gi\u1ea3o, t\u00f4i tin r\u1eb1ng Ph\u1eadt Gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o ho\u00e0n h\u1ea3o nh\u1ea5t m\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay. Tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, l\u00fd thuy\u1ebft v\u1ec1 s\u1ef1 ti\u1ebfn ho\u00e1 v\u00e0 lu\u1eadt nghi\u1ec7p b\u00e1o \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t xa h\u01a1n b\u1ea5t c\u1ee9 t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0o kh\u00e1c.<\/em>\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo Ph\u1eadt Gi\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng, ph\u1ea7n ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 h\u1ecdc gi\u1ea3 v\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c. L\u00fd do b\u1edfi v\u00ec Ph\u1eadt Ph\u00e1p (<em>Dhamma<\/em>) kh\u00f4ng d\u1ec5 d\u00e0ng hi\u1ec3u bi\u1ebft \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 (b\u00ecnh d\u00e2n), m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, n\u00f3 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u b\u1edfi nh\u1eefng ai c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng. Trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n thay \u0111\u1ed5i. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc nh\u1eefng gi\u00e1o l\u00fd hi\u1ec7n nay c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt qua ti\u1ebfng m\u1eb9 \u0111\u1ebb c\u1ee7a ch\u00fang ta, m\u00e0 nhi\u1ec1u kinh s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n \u0111\u00e3 gi\u00fap cho s\u1ef1 nghi\u00ean c\u1ee9u Ph\u1eadt Ph\u00e1p d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">V\u00ec s\u1ed1 trang kh\u00f4ng cho ph\u00e9p ch\u00fang t\u00f4i tr\u00edch d\u1eabn nhi\u1ec1u h\u01a1n n\u1eefa nh\u01b0ng c\u00f2n nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn c\u00f3 th\u1ec3 th\u00eam v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c. M\u1eb7c d\u00f9, \u0111\u00fang l\u00e0 n\u00ean \u0111\u1ecdc \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c, nh\u01b0ng m\u1ed9t cu\u1ed9c th\u00ed nghi\u1ec7m ch\u00e2n ch\u00ednh c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m b\u1edfi ch\u00fang ta. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nam n\u1eef b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng \u01b0\u1edbc mong t\u00ecm th\u1ea5y v\u00e0 h\u1ecdc h\u1ecfi, k\u00ednh y\u00eau \u00c1nh S\u00e1ng c\u1ee7a Th\u1ebf Gi\u1edbi n\u00e0y. Trong c\u00e1c v\u1ecb gi\u00e1o ch\u1ee7 c\u1ee7a nh\u1eefng t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t h\u01a1n h\u1ecd t\u1ea5t c\u1ea3 v\u1ec1 t\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 l\u00f2ng t\u1eeb bi, kh\u00f4ng ri\u00eang v\u1edbi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a m\u1ecdi ch\u1ee7ng t\u1ed9c, m\u00e0u da, giai c\u1ea5p; nh\u01b0ng ngay c\u1ea3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ch\u00fang sanh b\u00e9 nh\u1ecf nh\u1ea5t. Th\u1ef1c kh\u00f4ng ai x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ea5ng T\u1eeb Bi nh\u01b0 Ng\u00e0i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">V\u1ec1 tr\u00ed tu\u1ec7 c\u0169ng v\u1eady, kh\u00f4ng ai s\u00e1nh b\u1eb1ng \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt v\u00e0 Ng\u00e0i xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 gi\u1eefa \u0111\u00e1m ng\u01b0\u1eddi l\u00f9n. Ng\u00e0i d\u1ea1y v\u1ec1 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean nhi\u00ean, (h\u01a1n) hai m\u01b0\u01a1i l\u0103m th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, m\u00e0 c\u00e1c khoa h\u1ecdc gia T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng m\u1edbi ch\u1ec9 kh\u00e1m ph\u00e1 ra trong kho\u1ea3ng th\u1eadp ni\u00ean v\u1eeba qua.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 cao gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a n\u1eef gi\u1edbi, v\u00e0 trong t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn Ng\u00e0i s\u00e1ng l\u1eadp, \u0111\u00e3 cho h\u1ecd quy\u1ec1n b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng v\u1edbi ph\u00e1i nam. \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt kh\u00f4ng th\u1eeba nh\u1eadn vi\u1ec7c ph\u00e2n chia giai c\u1ea5p c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ef1 sinh tr\u01b0\u1edfng. Theo Ng\u00e0i, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf n\u00ean cao qu\u00fd do b\u1edfi h\u1ecd \u0111\u00e3 s\u1ed1ng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u0111\u1ea1o h\u1ea1nh ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec s\u1ef1 gi\u00e0u sang hay \u0111\u1ecba v\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a cha m\u1eb9. Ph\u1eadt Gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t n\u0103ng l\u1ef1c s\u1ed1ng v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi h\u00f4m nay, n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 mang l\u1ea1i ho\u00e0 b\u00ecnh cho m\u1ecdi qu\u1ed1c gia v\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">L\u00e0m sao ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 gia nh\u1eadp v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh h\u1ed9i vi\u00ean c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh bao g\u1ed3m t\u1ea5t c\u1ea3 v\u0129 \u0111\u1ea1i n\u00e0y? Kh\u00f4ng c\u00f3 nghi l\u1ec5 r\u1eeda t\u1ed9i hay khai t\u00e2m trong Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Ch\u00fang ta tr\u1edf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi Ph\u1eadt T\u1eed, ngay khi n\u00e0o ch\u00fang ta ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt nh\u01b0 \u0111\u1ea5ng T\u00f4n S\u01b0 v\u00e0 b\u1eadc \u00d0\u1ea1o D\u1eabn c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">D\u0129 v\u00e3ng, v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta l\u00e0 qu\u00e1 xa v\u1eddi v\u00e0 ch\u00e1n ng\u1eaft, nh\u01b0ng \u0111\u00e2y l\u00e0 Gi\u00e1o Ph\u00e1p ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 theo v\u1edbi ni\u1ec1m tin t\u01b0\u1edfng. Trong c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o, t\u00f4ng ph\u00e1i v\u00e0 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi, \u1edf \u0111\u00e2u ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng T\u00f4n S\u01b0 r\u1ea1ng ng\u1eddi nh\u01b0 th\u1ebf? Trong b\u1ea7u tr\u1eddi l\u1ed9ng l\u1eaby c\u1ee7a c\u00e1c v\u00ec sao, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u00f4i sao v\u0129 \u0111\u1ea1i, ch\u00f3i s\u00e1ng nh\u1ea5t. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng ng\u1ea1c nhi\u00ean bi\u1ebft r\u1eb1ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, tri\u1ebft gia v\u00e0 v\u0103n s\u0129 \u0111\u00e3 tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 \u201c<em>Nh\u00e2n V\u1eadt V\u0129 \u00d0\u1ea1i Nh\u1ea5t \u00d0\u00e3 Ra \u00d0\u1eddi T\u1eeb Tr\u01b0\u1edbc \u00d0\u1ebfn Nay\u201d<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 120%;\">\u00c1nh h\u00e0o quang c\u1ee7a b\u1eadc \u00d0\u1ea1i S\u01b0 \u0111\u00e3 chi\u1ebfu r\u1ecdi kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi m\u00ea l\u1ea7m v\u00e0 kh\u1ed5 \u0111au nh\u01b0 c\u1ed9t h\u1ea3i \u0111\u0103ng d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 chi\u1ebfu s\u00e1ng cho nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn1\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref1\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[1]<\/a>\u00a0CA T\u1ef2 LA V\u1ec6\u00a0(ti\u1ebfng Pali:\u00a0<em>Kapilavatthu<\/em>; ti\u1ebfng Sanskrit:\u00a0<em>Kapilavastu<\/em>): N\u01a1i \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 ra \u0111\u1eddi v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7-6 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch, l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ti\u1ec3u qu\u1ed1c c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9 th\u1eddi x\u01b0a, d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n tr\u1ecb v\u00ec c\u1ee7a vua T\u1ecbnh Ph\u1ea1n (P;S,\u00a0<em>Suddhodana<\/em>). V\u1ec1 v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1ecba d\u01b0, Ca T\u1ef3 La V\u1ec7 b\u1ea5y gi\u1edd n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n (Himalayas); h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng gi\u00e1p hai v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Vajji (P;S, Vrjji) v\u00e0 Ma Ki\u1ec7t \u00d0\u00e0 (P;S, Magadha); h\u01b0\u1edbng t\u00e2y gi\u00e1p n\u01b0\u1edbc Ki\u1ec1u T\u00e1t La (P,\u00a0<em>Kosala<\/em>; S,\u00a0<em>Kausala<\/em>); v\u00e0 ph\u00eda b\u1eafc l\u00e0 s\u00f4ng Rohini l\u00e0m ranh gi\u1edbi ng\u0103n chia Ca T\u1ef3 La V\u1ec7 v\u1edbi x\u1ee9 C\u00e2u Ly (P; S,\u00a0<em>Koliya<\/em>). Ng\u00e0y nay, Ca T\u1ef3 La V\u1ec7 (<em>Kapilavatthu<\/em>) \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 x\u00e1c nh\u1eadn thu\u1ed9c l\u00e0ng Tilaurakota trong \u0111\u1ecba h\u1ea1t Terai, x\u1ee9 Nepal, m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc n\u01b0\u1edbc \u1ea4n \u00d0\u1ed9, g\u1ea7n n\u00fai Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n (Himalayas), trong v\u00f9ng nam \u00c1 Ch\u00e2u.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn2\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref2\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[2]<\/a>\u00a0BA NA L\u1ea0I\u00a0(P; S,\u00a0<em>B\u00e0r\u00e0nasi<\/em>): M\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ed1 linh thi\u00eang nh\u1ea5t c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9. Th\u1eddi Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf, c\u00f3 t\u00ean B\u00e0r\u00e0nasi, l\u00e0 th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Kasi, m\u1ed9t trong 16 ti\u1ec3u qu\u1ed1c c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9 th\u1eddi x\u01b0a (xem ch\u00fa th\u00edch 10). Ng\u00e0y nay, Ba La N\u1ea1i, d\u00e2n ch\u00fang \u1ea4n g\u1ecdi l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 Varanasi, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Anh \u0111\u1ecdc l\u00e0 Benares, n\u1eb1m tr\u00ean b\u1edd ph\u00eda tr\u00e1i c\u1ee7a s\u00f4ng H\u1eb1ng (Ganga river) trong qu\u1eadn Varanasi, ti\u1ec3u bang Uttar Pradesh, mi\u1ec1n b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9. C\u00e1ch xa th\u00e0nh ph\u1ed1 Ba La N\u1ea1i (Varanasi) kho\u1ea3ng s\u00e1u d\u1eb7m (miles) l\u00e0 v\u01b0\u1eddn L\u1ed9c Uy\u1ec3n (Sarnath), n\u01a1i \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 thuy\u1ebft b\u00e0i ph\u00e1p \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u201cT\u1ee9 Di\u1ec7u \u00d0\u1ebf\u201d cho n\u0103m \u0111\u1ec7 t\u1eed xu\u1ea5t gia c\u1ee7a Ng\u00e0i.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn3\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref3\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[3]<\/a>\u00a0HY M\u00c3 L\u1ea0P S\u01a0N\u00a0(Himalayas): D\u00e3y n\u00fai cao nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi, tr\u1ea3i d\u00e0i 1,500 d\u1eb7m (miles) xuy\u00ean qua nh\u1eefng v\u00f9ng t\u1eeb \u0111\u00f4ng b\u1eafc H\u1ed3i Qu\u1ed1c (Pakistan), Kashmir (mi\u1ec1n b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9), nam T\u00e2y T\u1ea1ng (Tibet) \u0111\u1ebfn c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Nepal, Sikkim v\u00e0 Bhutan. R\u1eb7ng n\u00fai n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c chia l\u00e0m ba ph\u1ea7n: khu \u00d0\u1ea1i Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n (Great Himalayas) n\u1eb1m \u1edf h\u01b0\u1edbng b\u1eafc, ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn Ti\u1ec3u Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n (Lesser Himalayas) v\u00e0 Ngo\u1ea1i Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n (Outer Himalayas) n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda nam. Trung b\u00ecnh \u0111\u1ec9nh cao \u1edf \u00d0\u1ea1i Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n l\u00e0 20,000 feet, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 \u0111\u1ec9nh Everest cao nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi t\u1edbi 29,028 feet. Ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 11 ng\u1ecdn n\u00fai kh\u00e1c v\u1edbi \u0111\u1ec9nh cao \u0111\u1ed9 26,000 feet.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn4\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref4\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[4]<\/a>\u00a0TH\u00cdCH CA\u00a0(P,\u00a0<em>Sakiya<\/em>; S,\u00a0<em>Sakya<\/em>): T\u00ean m\u1ed9t b\u1ed9 t\u1ed9c thu\u1ed9c d\u00f2ng h\u1ecd c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt, s\u1ed1ng v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 7-6 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch t\u1ea1i n\u01b0\u1edbc Ca T\u1ef3 La V\u1ec7 (<em>Kapilavatthu<\/em>) g\u1ea7n ch\u00e2n n\u00fai Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n. Ng\u01b0\u1eddi cai tri b\u1ed9 t\u1ed9c n\u00e0y b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 vua T\u1ecbnh Ph\u1ea1m (P; S,\u00a0<em>Suddhodana<\/em>) v\u00e0 ho\u00e0ng h\u1eadu Ma Gia (P; S,\u00a0<em>Maya<\/em>). V\u1ec1 t\u1ed5 ch\u1ee9c ch\u00ednh tr\u1ecb, th\u1ecb t\u1ed9c Th\u00edch Ca th\u1eddi \u1ea5y theo ch\u00ednh th\u1ec3 C\u1ed9ng H\u00f2a (Republic). D\u00e2n ch\u00fang b\u1ea7u l\u00ean m\u1ed9t v\u1ecb tr\u01b0\u1edfng t\u1ed9c, ti\u1ebfng \u1ea4n g\u1ecdi l\u00e0 \u201cRaja\u201d (vua) \u0111\u1ec3 l\u1ea3nh \u0111\u1ea1o trong n\u01b0\u1edbc. M\u1ecdi vi\u1ec7c h\u00e0nh ch\u00e1nh v\u00e0 ph\u00e1p lu\u1eadt c\u1ee7a th\u1ee9 d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mang ra b\u00e0n c\u00e3i v\u00e0 th\u1ea3o lu\u1eadn \u1edf \u0111\u1ea1i h\u1ed9i v\u1edbi s\u1ef1 tham d\u1ef1 c\u1ee7a m\u1ecdi gi\u1edbi tr\u1ebb c\u0169ng nh\u01b0 gi\u00e0 t\u1ea1i m\u1ed9t n\u01a1i g\u1ecdi l\u00e0 \u201ch\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng n\u00ean th\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t m\u00e1i che \u1edf tr\u00ean c\u00f2n b\u1ed1n ph\u00eda \u0111\u1ec3 tr\u1ed1ng ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u01b0\u1eddng v\u00e1ch. H\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 t\u00f2a nh\u00e0 qu\u1ed1c h\u1ed9i hay ngh\u1ecb vi\u00ean trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 d\u00e2n ch\u1ee7 c\u1ee7a ch\u00fang ta ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn5\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref5\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[5]<\/a>\u00a0A-RI-AN\u00a0(ARYAN): Danh t\u1eeb \u201c<em>Arya<\/em>\u201d, ti\u1ebfng Ph\u1ea1n (Sanskrit) c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 cao qu\u00ed (noble). Ch\u1ee7ng t\u1ed9c A-Ri-An thu\u1ed9c gi\u1ed1ng d\u00e2n \u1ea4n-\u00d0\u1ee9c (Indo-Europeans) ho\u1eb7c \u1ea4n-\u00d0\u1ee9c (Indo-Germanic) m\u00e0 theo c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3, qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh g\u1ed1c c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 \u1edf v\u00f9ng Trung \u00c1 (Central Asia) ho\u1eb7c Trung \u00c2u (Central Europe). D\u00e2n A-Ri-An g\u1ed3m c\u00f3 hai huy\u1ebft h\u1ec7: \u00d0\u00f4ng Huy\u1ebft H\u1ec7 (Eastern Branches) g\u1ed3m c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c Ba T\u01b0 (Persia), A Ph\u00fa H\u00e3n (Afghanistan), \u1ea4n \u00d0\u1ed9 (Hindustan) v\u00e0 T\u00e2y Huy\u1ebft H\u1ec7 (Western Branches) g\u1ed3m c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c \u1edf Ch\u00e2u \u00c2u, ngo\u1ea1i tr\u1eeb d\u00e2n Th\u1ed5 Nh\u1ec9 K\u1ef3 (Turks) v\u00e0 Hung Gia L\u1ee3i (Magyars).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ch\u1ee7ng t\u1ed9c A-RI-AN (Aryan) x\u00e2m nh\u1eadp \u1ea4n \u00d0\u1ed9 thu\u1ed9c gi\u1ed1ng \u1ea4n-\u00c2u (Indo-Europeans) kho\u1ea3ng v\u00e0o n\u0103m 5000 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch \u0111\u1ebfn 1500 (tr\u01b0\u1edbc T.L.) ho\u1eb7c v\u00e0o gi\u1eefa n\u0103m 2500 \u0111\u1ebfn 2000 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch, v\u00e0 \u0111\u1ecbnh c\u01b0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1ea1i v\u00f9ng Punjab thu\u1ed9c mi\u1ec1n b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9 ng\u00e0y nay. Ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng d\u00e2n ch\u00fang \u1ea4n thu\u1ed9c ch\u1ee7ng t\u1ed9c A-Ri-An (Aryan) \u0111\u1ec1u theo \u1ea4n \u00d0\u1ed9 Gi\u00e1o (Hinduism), chuy\u00ean th\u1edd c\u00e1c \u0111\u1ea5ng th\u1ea7n linh (Gods) nh\u01b0 Brahma (Ph\u1ea1m Thi\u00ean), Th\u1ea7n Vishnu v\u00e0 Shiva.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn6\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref6\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[6]<\/a>\u00a0\u01afU L\u00c2U T\u1ea6N LOA\u00a0(P ,<em>Uruvela<\/em>; S,\u00a0<em>Uruvilva<\/em>): Danh t\u1eeb \u201cUruvela\u201d c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cb\u00e3i c\u00e1t l\u1edbn\u201d (great sandbank). \u01afu L\u00e2u T\u1ea7n Loa th\u1eddi Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ecb tr\u1ea5n nh\u1ecf n\u1eb1m c\u1ea1nh s\u00f4ng Ni Li\u00ean Thuy\u1ec1n (P,\u00a0<em>Neranjara<\/em>) thu\u1ed9c v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ma Ki\u1ec7t \u00d0\u00e0 (Magadha), d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n tr\u1ecb v\u00ec c\u1ee7a vua T\u1ea7n B\u00e0 Xa La (<em>Bimbisara<\/em>: 543-493 tr\u01b0\u1edbc T.L). Tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1ee9ng \u0111\u1ea1o gi\u00e1c ng\u1ed9, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u1ea3 tr\u1ea3i qua s\u00e1u n\u0103m tu kh\u1ed5 h\u1ea1nh \u1edf \u0111\u00e2y. V\u00e0 c\u0169ng t\u1ea1i n\u01a1i n\u00e0y, \u0111\u1ee9c B\u1ed3 T\u00e1t T\u1ea5t \u00d0\u1ea1t \u00d0a (P,\u00a0<em>Siddhattha<\/em>; S,\u00a0<em>Siddhartha<\/em>) khi ch\u01b0a th\u00e0nh Ph\u1eadt \u0111\u00e3 nh\u1eadn b\u00e1t ch\u00e1o s\u1eefa do t\u00edn n\u1eef Tu Gi\u00e0 \u00d0a (Sujata) d\u00e2ng c\u00fang trong khi Ng\u00e0i \u0111ang tu thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh d\u01b0\u1edbi g\u1ed1c c\u00e2y c\u1ed5 th\u1ee5 Ajapala.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sau khi th\u00e0nh \u0111\u1ea1o v\u00e0 \u0111\u1ebfn thuy\u1ebft ph\u00e1p \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1ea1i v\u01b0\u1eddn L\u1ed9c Uy\u1ec3n (Sarnath), \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i \u01afu L\u00e2u T\u1ea7n Loa \u0111\u1ec3 h\u00f3a \u0111\u1ed9 cho ba anh em \u00f4ng Ca Di\u1ebfp theo \u0111\u1ea1o th\u1edd l\u1eeda l\u00e0 Uruvela Kassapa, Nadi Kassapa v\u00e0 Gaya Kassapa xu\u1ea5t gia tu h\u00e0nh v\u00e0 sau n\u00e0y c\u1ea3 ba v\u1ecb \u0111\u1ec1u ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc qu\u1ea3 A La H\u00e1n (P, Arahat; S, Arhat). \u01afu L\u00e2u T\u1ea7n Loa (Uruvela) ng\u00e0y nay t\u1ee9c l\u00e0ng Urel, c\u00e1ch xa s\u00e1u d\u1eb7m th\u1ecb tr\u1ea5n Gaya, trong qu\u1eadn Gaya, ti\u1ec3u bang Bihar, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn7\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref7\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[7]<\/a>\u00a0NI LI\u00caN THUY\u1ec0N: Th\u1eddi Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7-6 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch, con s\u00f4ng c\u00f3 t\u00ean ti\u1ebfng Pali \u201c<em>Neranjara<\/em>\u201d hay Sanskrit \u201c<em>Nairanjana<\/em>\u201d ch\u1ea3y ngang g\u1ea7n th\u1ecb tr\u1ea5n \u01afu L\u00e2u T\u1ea7n Loa trong v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ma Ki\u1ec7t \u00d0\u00e0 (Magadha). S\u00f4ng g\u1ed3m hai nh\u00e1nh Nilajana v\u00e0 Mohana, b\u1eaft ngu\u1ed3n g\u1ea7n v\u00f9ng Simeria trong qu\u1eadn Hazaribad, ti\u1ec3u bang Bihar (mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n). V\u00ec giao \u0111i\u1ec3m n\u01a1i hai nh\u00e1nh s\u00f4ng g\u1eb7p nhau c\u00f3 t\u00ean \u201cPhalgu\u201d n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 s\u00f4ng Phalgu. \u00d0\u00e2y l\u00e0 con s\u00f4ng l\u1ecbch s\u1eed th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y nh\u1eafc \u0111\u1ebfn trong c\u00e1c kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt Gi\u00e1o Nam T\u00f4ng.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00f2ng s\u00f4ng n\u00e0y ch\u1ea3y ngang qua \u01afu L\u00e2u T\u1ea7n Loa (Uruvela) c\u00f3 n\u01b0\u1edbc s\u1ea1ch, trong m\u00e1t v\u00e0 nhi\u1ec1u b\u00e3i t\u1eafm r\u1ea5t t\u1ed1t. Ch\u00ednh x\u01b0a kia, B\u1ed3 T\u00e1t T\u1ea5t \u00d0\u1ea1t \u00d0a \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 chi\u1ebfc b\u00ecnh b\u00e1t b\u1eb1ng v\u00e0ng \u0111\u1ef1ng ch\u00e1o s\u1eefa do t\u00edn n\u1eef Tu Gi\u00e0 \u00d0a (Sujata) d\u00e2ng c\u00fang tr\u00ean b\u1edd s\u00f4ng n\u00e0y. V\u00e0 sau khi xu\u1ed1ng s\u00f4ng t\u1eafm, d\u00f9ng xong b\u00e1t ch\u00e1o, Ng\u00e0i \u0111\u00e3 qu\u0103ng b\u00ecnh b\u00e1t xu\u1ed1ng s\u00f4ng v\u1edbi l\u1eddi nguy\u1ec7n r\u1eb1ng: \u201c<em>Ta s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh b\u1eadc ch\u00e1nh gi\u00e1c n\u1ebfu chi\u1ebfc b\u00e1t tr\u00f4i ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng s\u00f4ng<\/em>\u201d. \u00d0\u00fang y nh\u01b0 v\u1eady, b\u00ecnh b\u00e1t c\u1ee7a \u0111\u1ee9c B\u1ed3 T\u00e1t v\u1eeba n\u00e9m xu\u1ed1ng s\u00f4ng, n\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u00f4i ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng v\u00e0 ng\u00e0y h\u00f4m sau, Ng\u00e0i \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng \u0111\u1eafc \u0111\u1ea1o qu\u1ea3 v\u00f4 th\u01b0\u1ee3ng d\u01b0\u1edbi c\u1ed9i B\u1ed3 \u00d0\u1ec1.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">S\u00f4ng Ni Li\u00ean Thuy\u1ec1n (<em>Niranjara<\/em>) ng\u00e0y nay ng\u01b0\u1eddi \u1ea4n g\u1ecdi l\u00e0 \u201c<em>Lilajana<\/em>\u201d. D\u00f2ng s\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t kh\u00fac d\u00e0i g\u1ea7n m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u00e1m d\u1eb7m (200 yards) ch\u1ea3y ngang qua tr\u01b0\u1edbc ch\u00f9a \u00d0\u1ea1i Gi\u00e1c (Maha Bodhi) \u1edf l\u00e0ng Buddha Gaya (B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 \u00d0\u1ea1o Tr\u00e0ng), n\u01a1i \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt th\u00e0nh \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edbc kia, trong qu\u1eadn Gaya, ti\u1ec1u bang Bihar, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9. D\u00f2ng s\u00f4ng r\u1ed9ng kho\u1ea3ng ba ph\u1ea7n t\u01b0 d\u1eb7m, g\u1ea7n nh\u01b0 kh\u00f4 c\u1ea1n quanh n\u0103m, bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t b\u00e3i c\u00e1t tr\u1eafng d\u00e0i trong m\u00f9a h\u00e8 v\u00e0 \u0111\u00f4ng; ch\u1ec9 \u0111\u1ea7y n\u01b0\u1edbc v\u00e0o m\u00f9a m\u01b0a.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn8\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref8\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[8]<\/a>\u00a0C\u00c2Y T\u1ea4T B\u00c1T LA: Ti\u1ebfng Hindi (\u1ea4n \u00d0\u1ed9) v\u00e0 ti\u1ebfng Nepal g\u1ecdi l\u00e0 \u201c<em>Pipal<\/em>\u201d; ti\u1ebfng Pali \u201c<em>Pipphala<\/em>\u201d, c\u00f3 t\u00ean th\u1ef1c v\u1eadt l\u00e0 \u201c<em>Ficus Religiosa<\/em>\u201d. Lo\u1ea1i c\u00e2y n\u00e0y c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 b\u00e0 con v\u1edbi gi\u1ed1ng c\u00e2y sung (fig) \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y tr\u1ed3ng kh\u1eafp n\u01a1i t\u1ea1i \u1ea4n \u00d0\u1ed9. V\u1ecf c\u00e2y m\u00e0u x\u00e1m, d\u00e0y g\u1ea7n n\u1eeda inch. L\u00e1 c\u00e2y m\u1eadp tr\u00f2n ph\u00eda d\u01b0\u1edbi v\u00e0 h\u1eb9p \u1edf g\u1ea7n tr\u00ean, cu\u1ed1ng l\u00e1 d\u00e0i. D\u00e2n ch\u00fang \u1ea4n, nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 theo Ph\u1eadt v\u00e0 \u1ea4n \u00d0\u1ed9 Gi\u00e1o r\u1ea5t k\u00ednh trong c\u00e2y n\u00e0y. H\u1ecd kh\u00f4ng bao gi\u1edd ch\u1eb7t, c\u01b0a, b\u1ebb nh\u00e1nh c\u00e2y l\u00e0m c\u1ee7i, h\u00e1i l\u00e1 \u0103n hay c\u00f3 b\u1ea5t c\u1ee9 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng n\u00e0o l\u1ea3m th\u01b0\u01a1ng t\u1ed5n \u0111\u1ebfn th\u00e2n c\u00e2y, ngay c\u1ea3 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u1eb1m ng\u1eeda nghi\u00eang b\u1ea5t k\u00ednh d\u01b0\u1edbi t\u00e0ng c\u00e2y h\u1ecd c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn9\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref9\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[9]<\/a>\u00a0B\u1ed2 \u00d0\u1ec0\u00a0(P; S,\u00a0<em>Bodhi<\/em>): B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cGi\u00e1c Ng\u1ed9\u201d. C\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 v\u00e0 c\u00e2y T\u1ea5t B\u00e1t La l\u00e0 m\u1ed9t. Ch\u00ednh t\u1ea1i g\u1ed1c c\u00e2y n\u00e0y x\u01b0a kia, B\u1ed3 T\u00e1t T\u1ea5t \u00d0\u1ea1t \u00d0a (Siddhattha) sau khi ng\u1ed3i thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh 49 ng\u00e0y \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng \u0111\u1ea1o gi\u00e1c ng\u1ed9. T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00e2y T\u1ea5t B\u00e1t La (<em>Pipphala<\/em>) \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 (<em>Bodhi\u00a0<\/em>tree) hay \u201cc\u00e2y gi\u00e1c ng\u1ed9\u201d (tree of enlightenment). C\u00e2y b\u1ed3 \u0111\u1ec1 hi\u1ec7n nay cao kho\u1ea3ng 100 feet v\u00e0 n\u1eb1m v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng t\u00e2y, s\u00e1t c\u1ea1nh ch\u00f9a Maha Bodhi (\u00d0\u1ea1i Gi\u00e1c). Ch\u00f9a n\u00e0y do vua A D\u1ee5c (Asoka: 273-232 tr\u01b0\u1edbc T.L.) c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9 d\u1ef1ng n\u00ean v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 ba tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch nh\u1eb1m ghi d\u1ea5u n\u01a1i \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 th\u00e0nh \u0111\u1ea1o h\u01a1n 2500 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc t\u1ea1i l\u00e0ng Buddha Gaya (B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 \u00d0\u1ea1o Tr\u00e0ng), nay thu\u1ed9c qu\u1eadn Gaya, ti\u1ec3u bang Bihar, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Theo t\u00e0i li\u1ec7u ghi ch\u00e9p trong t\u1eadp \u201cT\u00e2y Du K\u00fd\u201d (Si Yu Ki) c\u1ee7a ng\u00e0i Huy\u1ec1n Trang (Hiuen Tsiang), m\u1ed9t danh t\u0103ng Trung Hoa sang \u1ea4n \u00d0\u1ed9 tu h\u1ecdc v\u00e0o n\u0103m 629-645, cho bi\u1ebft c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 \u0111\u00e3 b\u1ecb vua A D\u1ee5c (khi \u00f4ng ch\u01b0a quy y Tam B\u1ea3o); vua Sasanka (n\u0103m 606 sau t\u00e2y l\u1ecbch) v\u00e0 vua Mihiragule (n\u0103m 500 sau T. L.) theo \u1ea4n \u00d0\u1ed9 gi\u00e1o ra l\u1ecbnh tri\u1ec7t h\u1ea1, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y nhi\u1ec1u l\u1ea7n, nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng h\u1ee7y di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u01b0\u1edfng n\u00ean bi\u1ebft r\u1eb1ng c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 hi\u1ec7n nay ch\u00fang ta trong th\u1ea5y khi d\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i th\u00e1nh t\u00edch B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 \u00d0\u1ea1o Tr\u00e0ng (Buddha Gaya) kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 g\u00f3c x\u01b0a khi l\u00fac \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf, m\u00e0 theo nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 Anh Qu\u1ed1c, \u00f4ng Alexander Cunningham (1814-1893) th\u00ec \u0111\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e2y con chi\u1ebft nh\u00e1nh t\u1eeb c\u00e2y m\u1eb9; v\u00e0 n\u00f3 \u0111\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed3ng \u0111i tr\u1ed3ng l\u1ea1i \u00edt nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn hai m\u01b0\u01a1i l\u1ea7n k\u1ec3 t\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ea1i vua A D\u1ee5c (th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 ba tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch) \u0111\u1ebfn nay.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0103m 1811, Dr. Buchanam Hamilton \u0111\u1ebfn th\u0103m vi\u1ebfng c\u00e2y b\u1ed3 \u0111\u1ec1 th\u1ea5y v\u1eabn c\u00f2n xanh t\u1ed1t, v\u00e1 \u00f4ng ph\u1ecfng ch\u1eebng n\u00f3 \u0111\u00e3 s\u1ed1ng qua 100 n\u0103m . \u00d4ng A. Cunningham \u0111\u1ebfn th\u0103m c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 n\u0103m 1861 v\u00e0 sau \u0111\u00f3 n\u0103m 1871, cho bi\u1ebft trong v\u00f2ng 10 n\u0103m, c\u00e1c nh\u00e1nh ch\u00ednh v\u00e0 th\u00e2n c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u01b0 h\u1ea1i, m\u1ee5c n\u00e1t nhanh ch\u00f3ng. V\u00e0o n\u0103m 1876, m\u1ed9t tr\u1eadn b\u00e3o l\u1edbn \u0111\u00e3 l\u00e0m c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 g\u00e3y ng\u00e3, v\u00e0 t\u1ea1i n\u01a1i c\u00e2y B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 c\u0169 ng\u01b0\u1eddi ta tr\u1ed3ng l\u1ea1i m\u1ed9t nh\u00e1nh m\u1edbi, v\u00e0 n\u00f3 \u0111\u00e3 s\u1ed1ng t\u1eeb ng\u00e0y \u1ea5y cho \u0111\u1ebfn nay (1991) \u0111\u01b0\u1ee3c 120 tu\u1ed5i th\u1ecd.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn10\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref10\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[10]<\/a>\u00a0C\u00c2U THI NA\u00a0(P, Kusin\u00e0ra; S, Kusinag\u00e0r\u00e0): L\u00e0 th\u1ecb tr\u1ea5n n\u01a1i \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n \u0111\u00e3 nh\u1eadp Ni\u1ebft B\u00e0n (vi\u00ean t\u1ecbch) trong r\u1eebng Sa La (Sala) v\u00e0o nam 543 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">V\u00e0o th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt ra \u0111\u1eddi, Kusin\u00e0ra c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 Kusavati. Theo kinh Maha Sudassana trong b\u1ed9 Tr\u01b0\u1eddng A H\u00e0m (Digha Nikaya) v\u00e0 kinh \u00d0\u1ea1i B\u00e1t N\u1ebft B\u00e0n (Mahaparinibbana Sutta), \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt thuy\u1ebft cho bi\u1ebft kinh th\u00e0nh Kusavati x\u01b0a kia d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n tr\u1ecb v\u00ec c\u1ee7a vua Maha Sudassana, c\u00f3 chi\u1ec1u d\u00e0i t\u1eeb \u0111\u00f4ng sang t\u00e2y 12 yojana hay do tu\u1ea7n (b\u1eb1ng 84 d\u1eb7m) v\u00e0 r\u00f4ng t\u1eeb b\u1eafc \u0111\u1ebfn nam 7 do tu\u1ea7n (49 d\u1eb7m) v\u1edbi b\u1ea3y th\u00e0nh l\u0169y, b\u1ed1n c\u1ed5ng v\u00e0 b\u1ea3y con \u0111\u01b0\u1eddng l\u1edbn tr\u1ed3ng to\u00e0n nh\u1eefng c\u00e2y k\u00e8, th\u1ed1t n\u1ed1t (Palm trees)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Th\u1eddi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf, Kusin\u00e0ra l\u00e0 th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a x\u1ee9 M\u1ea1t La (P; S, Malla), m\u1ed9t trong 16 ti\u1ec3u qu\u1ed1c c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9 ng\u00e0y x\u01b0a g\u1ed3m c\u00f3: 1) Anga; 2) Magadha; 3) Kasi; 4) Kosala; 5) Vajji; 6) Malla; 7) Ceti; 8) Vamsa; 9) Kuri; 10) Pancala; 11) Maccha; 12) Surasena; 13) Assaka; 14) Avanti; 15) Gandhara v\u00e0 16) Kamboja. Theo h\u1ecdc gi\u1ea3 Anh Qu\u1ed1c, gi\u00e1o s\u01b0 Rhys Davids (1843-1922), x\u1ee9 M\u1ea1t La b\u1ea5y gi\u1edd n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng n\u01b0\u1edbc Ca T\u1ef3 La V\u1ec7 (<em>Kapilavatthu<\/em>) thu\u1ed9c d\u00f2ng h\u1ecd Th\u00edch Ca (Sakyas) v\u00e0 h\u01b0\u1edbng b\u1eafc x\u1ee9 Vajji c\u1ee7a b\u1ed9 t\u1ed9c Licchavi hay Ly Xa (nay l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 Besarh, qu\u1eadn Muzzaffapur, ti\u1ec3u bang Bihar, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ng\u00e0y nay, Kusin\u00e0ra (C\u00e2u Thi Na) n\u1eb1m c\u00e1ch ba c\u00e2y s\u1ed1 h\u01b0\u1edbng t\u00e2y nam th\u00e0nh ph\u1ed1 Kasia thu\u1ed9c qu\u1eadn Deoria trong ti\u1ec3u bang Uttar Pradesh (mi\u1ec1n b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9) l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e1nh t\u00edch Ph\u1eadt Gi\u00e1o quan tr\u1ecdng, m\u1ed7i n\u0103m c\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn du kh\u00e1ch Ph\u1eadt T\u1eed kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i h\u00e0nh l\u1ec3 v.v\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn11\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref11\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[11]<\/a>\u00a0LY XA\u00a0(P; S,\u00a0<em>Licchavi<\/em>): L\u00e0 m\u1ed9t trong t\u00e1m b\u1ed9 t\u1ed9c t\u1ea1o n\u00ean li\u00ean bang (confederation) c\u1ee7a ti\u1ec3u qu\u1ed1c Vajji v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 6-7 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch th\u1eddi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf. X\u1ee9 Vajji b\u1ea5y gi\u1edd n\u1eb1m v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng n\u01b0\u1edbc M\u1ea1t La (Mallas) v\u00e0 ph\u00eda b\u1eafc v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ma Ki\u1ec7t \u00d0\u00e0 (Magadha) v\u1edbi kinh \u0111\u00f4 \u0111\u00f3ng t\u1ea1i th\u1ecb tr\u1ea5n T\u1ef3 X\u00e1 Ly (P,\u00a0<em>Vesali<\/em>; S,\u00a0<em>Vaisali<\/em>). Th\u1eddi \u1ea5y, d\u00e2n ch\u00fang Ly Xa c\u1ee7a Vajji theo ch\u00ednh th\u1ec3 C\u1ed9ng H\u00f2a v\u00e0 c\u00f3 tinh th\u1ea7n \u0111o\u00e0n k\u1ebft r\u1ea5t cao. N\u1ebfu trong l\u00e0ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u1ed1m \u0111au th\u00ec nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c s\u1ed1ng n\u01a1i \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn th\u0103m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Theo t\u00e0i li\u1ec7u ghi ch\u00e9p \u1edf c\u00e1c kinh s\u00e1ch Ph\u1eadt Gi\u00e1o, d\u00e2n ch\u00fang Ly Xa c\u00f3 th\u00e2n h\u00ecnh \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd, th\u00edch d\u00f9ng qu\u1ea7n \u00e1o m\u1ea7u s\u1eafc l\u1ed9ng l\u1eaby v\u00e0 \u0111i tr\u00ean c\u00e1c xe ng\u1ef1a \u0111\u01b0\u1ee3c trang ho\u00e0ng r\u1ef1c r\u1ee1. H\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng Ph\u1eadt T\u1eed r\u1ea5t thu\u1ea7n th\u00e0nh, ngoan \u0111\u1ea1o, v\u00e0 h\u1ebft l\u00f2ng k\u00ednh th\u1edd ng\u00f4 Tam B\u1ea3o. Ngay c\u1ea3 c\u00e1c em thi\u1ebfu ni\u00ean, tay mang cung t\u00ean \u0111i tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, khi g\u1eb7p \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111ang ng\u1ed3i \u1edf g\u1ed1c\u00a0 c\u00e2y n\u00e0o, ch\u00fang li\u1ec1n b\u1ecf v\u0169 kh\u00ed xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t, ch\u1ea1y l\u1ea1i ch\u1ea5p tay \u0111\u1ee9ng quanh \u0111\u1ec3 l\u1eafng nghe Ng\u00e0i thuy\u1ebft ph\u00e1p.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">X\u1ee9 Vajji, qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a b\u1ed9 t\u1ed9c Licchavi (Ly Xa) th\u1eddi x\u01b0a, ng\u00e0y nay l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 Besarh trong qu\u1eadn Muzzaffapur, ti\u1ec3u bang Bihar, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn12\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref12\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[12]<\/a>\u00a0SIHA: T\u00ean m\u1ed9t v\u1ecb \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng thu\u1ed9c b\u1ed9 t\u1ed9c Ly Xa \u1edf th\u00e0nh T\u1ef3 X\u00e1 Ly (Vesali), m\u00f4n \u0111\u1ec7 c\u1ee7a\u00a0<em>Nigantha Nataputta\u00a0<\/em>(Ni Ki\u1ec1n T\u1eed), gi\u00e1o ch\u1ee7 \u0111\u1ea1o K\u1ef3 Na (Jainism), sinh c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt. M\u1ed9t h\u00f4m, \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n \u0111\u1ebfn ho\u1eb1ng ph\u00e1p t\u1ea1i T\u1ef3 X\u00e1 Ly, Siha nghe uy danh \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 c\u1ee7a Ng\u00e0i, d\u1ef1 t\u00ednh mu\u1ed1n \u0111\u1ebfn th\u0103m, nh\u01b0ng Ni Ki\u1ec1n T\u1eed ng\u0103n c\u1ea3n, b\u1ea3o r\u1eb1ng \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 \u00f4ng t\u1edbi g\u1eb7p. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, Siha v\u1eabn h\u01b0\u1edbng d\u1eabn m\u1ed9t \u0111o\u00e0n 500 c\u1ed5 xe \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn Ng\u00e0i. Sau khi th\u1ec9nh v\u1ea5n, t\u00ecm hi\u1ec3u gi\u00e1o ph\u00e1p c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n, Siha m\u1edbi nh\u1eadn bi\u1ebft r\u1eb1ng l\u00e2u nay gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a Ng\u00e0i \u0111\u00e3 b\u1ecb Ni Ki\u1ec1n T\u1eed c\u1ed1 t\u00ecnh xuy\u00ean t\u1ea1c v\u00e0 di\u1ec5n \u0111\u1ea1t sai l\u1ea7m nh\u1eb1m l\u00e0m h\u1ea1 uy t\u00edn \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt. Ngay l\u00fac \u1ea5y, Siha li\u1ec1n nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng ch\u00e1nh ph\u00e1p c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Nh\u01b0 Lai th\u1ef1c l\u00e0 cao si\u00eau m\u1ea7u nhi\u1ec7m, v\u00e0 \u00f4ng ta ph\u00e1t nguy\u1ec7n mu\u1ed1n quy y Tam B\u1ea3o, tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ec7 t\u1eed c\u1ee7a Ng\u00e0i.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt hoan h\u1ef7 ch\u1ea5p thu\u1eadn v\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n l\u00e0 Siha v\u1eabn n\u00ean ti\u1ebfp t\u1ee5c \u1ee7ng h\u1ed9, c\u00fang d\u01b0\u1eddng cho c\u00e1c sa m\u00f4n theo \u0111\u1ea1o K\u1ef3 Na. Qua c\u00e1ch \u0111\u1ed1i x\u1eed \u0111\u1ea7y l\u00f2ng khoan dung c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ed3 theo Ni Ki\u1ec1n T\u1eed (<em>Nigantha Nataputta<\/em>), m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa khi\u1ebfn Siha c\u00e0ng nh\u1eadn th\u1ea5y \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt l\u00e0 \u0111\u1ea5ng gi\u00e1c ng\u1ed9, t\u1eeb bi v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng cho \u00f4ng tin theo, k\u00ednh l\u1ec5 v\u00e0 t\u00f4n th\u1edd.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn13\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref13\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[13]<\/a>\u00a0K\u1ef2 NA; (14).\u00a0NATAPUTTA: \u00d0\u1ea1o K\u1ef3 Na (Jains hay Jainism) l\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o do Nigantha Nataputta (Ni Ki\u1ec1n T\u1eed), m\u1ed9t trong s\u00e1u l\u1ee5c s\u01b0 ngo\u1ea1i \u0111\u1ea1o s\u00e1ng l\u1eadp t\u1ea1i \u1ea4n \u00d0\u1ed9 v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 s\u00e1u tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch. Danh t\u1eeb \u201c<em>Jain<\/em>\u201d hay \u201c<em>Jaina<\/em>\u201d xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb ng\u1eef c\u0103n ti\u1ebfng Ph\u1ea1n (Sanskrit) \u201c<em>Ji<\/em>\u201d c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cchinh ph\u1ee5c\u201d (to conquer) hay l\u00e0 \u201c<em>Jina<\/em>\u201d l\u00e0 \u201c<em>k\u1ebb chi\u1ebfn th\u1eafng<\/em>\u201d (the conqueror).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nigantha Nataputta (ti\u1ebfng Pali) c\u00f2n c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 Vardhamana Mahavira. Vardhamana (599-527 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y\u00a0 l\u1ecbch) s\u1ed1ng c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt (623-543 tr\u01b0\u1edbc T. L.), \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 v\u1ecb chi\u1ebfn th\u1eafng (victor), th\u00e1nh nh\u00e2n (saint) hay \u201ctirthankara\u201d th\u1ee9 24 v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a K\u1ef3 Na Gi\u00e1o (Jainism). Ngh\u0129a \u0111en ch\u1eef \u201ctirthankara\u201d l\u00e0 \u201cng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t qua b\u1edd kia\u201d (one who makes the River crossing) h\u00e0m \u00fd ch\u1ec9 cho c\u00e1c v\u1ecb tu h\u00e0nh \u0111\u1eafc \u0111\u1ea1o, v\u01b0\u1ee3t tho\u00e1t b\u1ec3 kh\u1ed5 s\u00f4ng m\u00ea, kh\u00f4ng c\u00f2n lu\u00e2n h\u1ed3i sinh t\u1eed.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Theo kinh s\u00e1ch K\u1ef3 Na Gi\u00e1o, v\u1ecb th\u00e1nh nh\u00e2n, gi\u00e1o ch\u1ee7, (tirthankara) \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0y l\u00e0 Rishabbha, ra \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc Vardhamana 84,000 n\u0103m v\u00e0 v\u1ecb th\u1ee9 23 l\u00e0 Parsvanatha gi\u00e1ng sinh tr\u01b0\u1edbc \u00f4ng ta kho\u1ea3ng 250 n\u0103m. \u00d0\u1ea1o s\u01b0 Vardhamana sinh n\u0103m 599 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch t\u1ea1i Kundagrama, ngo\u1ea1i \u00f4 th\u00e0nh Vesali (T\u1ef3 X\u00e1 Ly), nay l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 Besarh trong qu\u1eadn Muzaffapur, ti\u1ec3u bang Bihar, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9. Th\u00e2n sinh \u00f4ng l\u00e0 Siddharatha, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a th\u1ecb t\u1ed9cJnatrikas thu\u1ed9c giai c\u1ea5p S\u00e1t \u00d0\u1ebf L\u1ee3i (Kshatriya); v\u00e0 m\u1eb9 l\u00e0 Trisala, ch\u1ecb c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed Chetaka, tr\u1ecb v\u00ec b\u1ed9 t\u1ed9c Licchavi (Ly Xa) c\u1ee7a x\u1ee9 Vajji t\u1ea1i Vesali. L\u1edbn l\u00ean, Vardhamana l\u1eadp gia \u0111\u00ecnh v\u1edbi Yasoda v\u00e0 sinh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ch\u00e1u g\u00e1i t\u00ean Anoja.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sau khi song th\u00e2n qua \u0111\u1eddi v\u00e0o n\u0103m 30 tu\u1ed5i, \u00f4ng b\u1ecf nh\u00e0 \u0111i tu. Vardhamana r\u00f2ng r\u00e3 trong su\u1ed1t 12 n\u0103m chuy\u00ean ng\u1ed3i thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 tu \u00e9p x\u00e1c kh\u1ed5 h\u1ea1nh \u0111\u1ebfn n\u1ed5i \u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i lu\u00f4n kh\u00f4ng m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o, l\u00f5a th\u1ec3 \u0111i t\u1ea7m \u0111\u1ea1o kh\u1eafp n\u01a1i. \u00d0\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 13, sau m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i nh\u1ecbn \u0103n; v\u00e0o ng\u00e0y 10 th\u00e1ng Vaisakha (kho\u1ea3ng th\u00e1ng 5 d\u01b0\u01a1ng l\u1ecbch), Vardhamana ng\u1ed9 \u0111\u1ea1o, t\u00ecm ra ch\u00e2n l\u00fd \u0111ang l\u00fac ng\u1ed3i thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh t\u1ea1i g\u1ed1c c\u00e2y Sa La (Sala) c\u1ea1nh b\u1edd s\u00f4ng Rijupalika, b\u00ean ngo\u00e0i th\u00e0nh ph\u1ed1 Jrimbhikagrama (nay g\u1ea7n Giridih trong qu\u1eadn Hazaribagh, ti\u1ec1u bang Bihar, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9). L\u00fac \u1ea5y, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 43 tu\u1ed5i. Do s\u1ef1 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ea1o, gi\u1ea3i tho\u00e1t m\u1ecdi kh\u1ed5 \u0111au phi\u1ec1n n\u00e3o, Vardhamana b\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi t\u00f4n x\u01b0ng nh\u01b0 \u0111\u1ea5ng \u201c<em>Mahavira<\/em>\u201d ngh\u0129a l\u00e0 \u201c\u00d0\u1ea1i Anh H\u00f9ng\u201d (Maha: \u0111\u1ea1i; Vira: anh h\u00f9ng) hay \u201cJina\u201d (ng\u01b0\u1eddi chi\u1ebfn th\u1eafng di\u1ec7t tr\u1eeb h\u1ebft d\u1ee5c v\u1ecdng) v\u00e0 t\u00edn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a \u00f4ng ta \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201c<em>Niganthas<\/em>\u201d (Pali) hay \u201c<em>Nirgranthas<\/em>\u201d (Sanskrit) c\u00f3 ngh\u0129a \u201c<em>\u00d0\u00e3 gi\u1ea3i tho\u00e1t m\u1ecdi kh\u1ed5 \u0111au tri\u1ec1n ph\u01b0\u1ee3c<\/em>\u201d (free from fetters or bonds). Ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, su\u1ed1t th\u1eddi gian 30 n\u0103m sau \u0111\u00f3, Mahavira \u0111i ho\u1eb1ng ph\u00e1p, thuy\u1ebft gi\u1ea3ng kh\u1eafp n\u01a1i t\u1ea1i c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Magadha (Ma Ki\u1ec7t \u00d0\u00e0), Kosala (Ki\u1ec1u T\u00e1t La) v\u00e0 c\u00e1c x\u1ee9 k\u1ebf c\u1eadn. Mahavira m\u1ea5t n\u0103m 527 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch v\u00e0o l\u00fac 72 tu\u1ed5i t\u1ea1i th\u00e0nh ph\u1ed1 P\u00e0v\u00e0 (nay l\u00e0 Kasia, trong qu\u1eadn Gorakhpur, ti\u1ec3u bang Uttar Pradesh, mi\u1ec1n b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn14\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref14\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[14]<\/a>\u00a0Xem (13)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn15\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref15\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[15]<\/a>\u00a0KALAMA; (16).\u00a0KESAPUTTA:\u00a0<em>Kalama\u00a0<\/em>(ti\u1ebfng Pali) l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t b\u1ed9 l\u1ea1c nh\u1ecf sinh s\u1ed1ng t\u1ea1i \u1ea4n \u00d0\u1ed9 v\u00e0o th\u1eddi vua T\u1ea7n B\u00e0 Xa La (Bimbisara) v\u00e0 \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf kho\u1ea3ng th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7-6 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch. Kesaputta (Pali) l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t qu\u1eadn, th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a b\u1ed9 l\u1ea1c Kalama. Theo t\u00e0i li\u1ec7u ghi ch\u00e9p trong b\u1ed9 kinh T\u0103ng Nh\u1ee9t A H\u00e0m (Anguttara-Nik\u00e0ya), Cu\u1ed1n 1, cho bi\u1ebft Kesaputta l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1eadn huy\u1ec7n c\u1ee7a x\u1ee9 Kosala (Ki\u1ec1u T\u00e1t La), m\u1ed9t trong 16 ti\u1ec3u qu\u1ed1c c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9 th\u1eddi x\u01b0a (xem ch\u00fa th\u00edch 10 \u1edf tr\u00ean). Ng\u00e0y nay Kosala l\u00e0 qu\u1eadn Oudh, thu\u1ed9c ti\u1ec3u bang Uttar Pradesh, mi\u1ec1n b\u1eafc \u1ea4n \u00d0\u1ed9.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u1ed9 L\u1ea1c Kalama chi\u1ebfm m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ebf quan tr\u1ecdng trong l\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt Gi\u00e1o, v\u00ec \u00f4ng Alara-Kalama, th\u1ea7y c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt tr\u01b0\u1edbc khi ng\u00e0i ch\u1ee9ng \u0111\u1ea1o, l\u00e0 d\u00e2n c\u1ee7a b\u1ed9 l\u1ea1c Kalama. V\u00e0, th\u1eddi gian B\u1ed3 T\u00e1t T\u1ea5t \u00d0\u1ea1t \u00d0a \u0111i t\u1ea7m s\u01b0 h\u1ecdc \u0111\u1ea1o, ng\u00e0i g\u1eb7p v\u00e0 k\u1ebft th\u00e2n v\u1edbi \u00f4ng Bharan-du-Kalama (c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ed9 l\u1ea1c Kalama); l\u00fac \u1ea5y, c\u1ea3 hai c\u00f9ng \u1edf chung m\u1ed9t tu vi\u1ec7n v\u00e0 l\u00e0 h\u1ecdc tr\u00f2 c\u1ee7a \u0111\u1ea1o s\u1ec9 Alara-Kalama. Khi c\u00f2n t\u1ea1i th\u1ebf m\u1ed9t h\u00f4m \u0111\u1ee9c Th\u1ebf T\u00f4n \u0111\u1ebfn th\u0103m Kesaputta, v\u00e0 t\u1ea1i \u0111\u00e2y, Ng\u00e0i \u0111\u00e3 thuy\u1ebft cho d\u00e2n ch\u00fang\u00a0<em>Kalama\u00a0<\/em>nghe kinh\u00a0<em>Kesaputtiya\u00a0<\/em>trong b\u1ed9 T\u0103ng Nh\u1ee9t A H\u00e0m (Anguttara-Nikaya).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn16\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref16\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[16]<\/a>\u00a0Xem (15)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn17\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref17\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[17]<\/a>\u00a0GANDHARA\u00a0(ti\u1ebfng Pali): L\u00e0 m\u1ed9t trong 16 ti\u1ec3u qu\u1ed1c c\u1ee7a \u1ea4n \u00d0\u1ed9 th\u1eddi x\u01b0a (xem ch\u00fa th\u00edch 10), bao g\u1ed3m th\u00e0nh ph\u1ed1 Takshasila hay Taxila v\u00e0\u00a0<em>Kashmir<\/em>, n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc bi\u00ean gi\u1edbi \u1ea4n \u00d0\u1ed9. Theo t\u00e0i li\u1ec7u ghi ch\u00e9p trong t\u1eadp\u00a0<em>Niddesa\u00a0<\/em>(Ngh\u0129a Th\u00edch) thu\u1ed9c b\u1ed9 Ti\u1ec3u A H\u00e0m (<em>Khuddaka Nik\u00e0ya<\/em>), cu\u1ed1n 1; v\u00e0o th\u1eddi vua T\u1ea7n B\u00e0 Xa La (<em>Bimbisara<\/em>: 543-493 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch) cai tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc Magadha (Ma Ki\u1ec7t \u00d0\u00e0) th\u00ec Gandhara l\u00fac \u1ea5y do vua Pukkusati tr\u1ecb v\u00ec, v\u1edbi kinh \u0111\u00f4 \u0111\u00f3ng t\u1ea1i th\u00e0nh Taxila. Vua Pukkusati b\u1ea5y gi\u1edd c\u00f3 g\u1edfi th\u01b0 v\u00e0 s\u1ee9 th\u1ea7n qua nh\u1eb1m k\u1ebft t\u00ecnh th\u00e2n h\u1eefu v\u1edbi vua T\u1ea7n B\u00e0 Xa La. Th\u1eddi vua A D\u1ee5c (<em>Asoka<\/em>: 272-232 tr\u01b0\u1edbc T.L.), Gandhara tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t thu\u1ed9c v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c r\u1ed9ng l\u1edbn d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a \u00f4ng ta. Ng\u00e0y nay, Gandhara thu\u1ed9c hai qu\u1eadn Rawalpindi v\u00e0 Peshawar c\u1ee7a H\u1ed3i Qu\u1ed1c (Pakistan), mi\u1ec1n nam \u00c1 Ch\u00e2u.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn18\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref18\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[18]<\/a>\u00a0APOLLO: T\u00ean m\u1ed9t trong c\u00e1c v\u1ecb Th\u1ea7n ch\u00ednh y\u1ebfu c\u1ee7a th\u1eddi c\u1ed5 Hy L\u1ea1p. Theo th\u1ea7n tho\u1ea1i h\u1ecdc Hy L\u1ea1p, Appolo sinh t\u1ea1i \u0111\u1ea3o Delos, l\u00e0 con c\u1ee7a Th\u1ea7n Zeus v\u00e0 Leto. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang c\u1ed5 Hy L\u1ea1p k\u00ednh th\u1edd nh\u01b0 v\u1ecb Th\u1ea7n tr\u1eebng ph\u1ea1t (God of punishment), Th\u1ea7n \u00e2m nh\u1ea1c, ngh\u1ec7 thu\u1eadt, thi ca; v\u00e0 Th\u1ea7n m\u1eb7t tr\u1eddi cho con ng\u01b0\u1eddi \u00e1nh s\u00e1ng l\u1eabn s\u1ef1 s\u1ed1ng. Appolo c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 Th\u1ea7n ch\u1eefa l\u00e0nh c\u00e1c b\u1ec7nh nan y, v\u1eeba c\u00f3 th\u1ec3 gieo r\u1eaft b\u1ec7nh d\u1ecbch cho con ng\u01b0\u1eddi. \u00d4ng c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Th\u1ea7n mang l\u1ea1i s\u1ef1 c\u00f4ng b\u00ecnh v\u00e0 s\u1eafc \u0111\u1eb9p c\u1ee7a nam gi\u1edbi (masculine beauty). Th\u1ea7n Appolo c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang th\u1edd t\u1ea1i La M\u00e3 (Rome) c\u1ee7a \u00dd \u00d0\u1ea1i L\u1ee3i (Italy). N\u0103m 430 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2y l\u1ecbch ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp m\u1ed9t ng\u00f4i \u0111\u1ec1n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u1ec3 th\u1edd Th\u1ea7n Appolo t\u1ea1i La M\u00e3.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn19\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref19\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[19]<\/a>\u00a0RHYS DAVIDS\u00a0(1843-1922): Thomas Williams Rhys Davids sinh ng\u00e0y 12-05-1843 t\u1ea1i Colchester (Anh qu\u1ed1c), con c\u1ee7a muc s\u01b0 T.W. Davids. \u00d0\u1ea7u ti\u00ean \u00f4ng theo h\u1ecdc Ph\u1ea1n ng\u1eef (Sanskrit) v\u1edbi gi\u00e1o s\u01b0 Stenzler t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Breslau \u1edf \u00d0\u1ee9c, v\u00e0 t\u1ed1t nghi\u1ec7p c\u1ea5p b\u1eb1ng ti\u1ebfn s\u0129 tri\u1ebft h\u1ecdc (Ph. D.). N\u0103m 1864, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m gi\u1eef ch\u1ee9c D\u00e2n S\u1ef1 (Civil Service) \u1edf T\u00edch Lan, m\u1ed9t qu\u1ed1c gia theo Ph\u1eadt Gi\u00e1o. T\u1ea1i d\u00e2y, sau m\u1ed9t th\u1eddi gian theo h\u1ecdc v\u1edbi nh\u00e0 s\u01b0 T\u00edch Lan ki\u00eam h\u1ecdc gi\u1ea3, Th\u01b0\u1ee3ng T\u1ecda Yatramulle Unnanse, Rhys Davids c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc hi\u1ec3u th\u00f4ng su\u1ed1t ti\u1ebfng Pali v\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00e1nh t\u00edch, lich s\u1eed Ph\u1eadt Gi\u00e1o T\u00edch Lan.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0103m 1872, v\u00ec b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng \u00fd ki\u1ebfn v\u1edbi nh\u00e2n vi\u00ean cao c\u1ea5p c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n b\u1ea5y gi\u1edd, \u00f4ng xin t\u1eeb ch\u1ee9c d\u00e2n s\u1ef1 T\u00edch Lan v\u00e0 tr\u1edf v\u1ec1 Anh qu\u1ed1c. T\u1ea1i \u0111\u00e2y \u00f4ng \u0111\u00e3 d\u00e0nh h\u1ebft th\u00ec gi\u1edd cho c\u00f4ng cu\u1ed9c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 truy\u1ec1n b\u00e1 Ph\u1eadt Gi\u00e1o. N\u0103m 1881, gi\u00e1o s\u01b0 Rhys Davids \u0111\u1ee9ng ra th\u00e0nh l\u1eadp \u0111\u1ea7u ti\u00ean H\u1ed9i Phi\u00ean D\u1ecbch Kinh T\u1ea1ng Ph\u1eadt Gi\u00e1o Pali (The Pali Text Society) t\u1ea1i Lu\u00e2n \u00d0\u00f4n (London) v\u00e0 \u00f4ng gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 ch\u1ee7 t\u1ecbch v\u1edbi s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u00f4ng l\u1eabn t\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 Viggo Fausboll (\u00d0an M\u1ea1ch): 1824-1908; Hermann Oldengerg (\u00d0\u1ee9c): 1854-1920; Emile Senart (Ph\u00e1p): 1847-1928 v.v.. H\u1ea7u h\u1ebft m\u1ecdi vi\u1ec7c c\u1ee7a H\u1ed9i b\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u1ec1u do Rhys Davids tr\u00f4ng coi, \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n cho \u0111\u1ebfn n\u0103m 1894, \u00f4ng l\u1eadp gia \u0111\u00ecnh v\u1edbi c\u00f4 Caroline Augusta Foley (1858-1942) l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 v\u1ec1 sau \u0111\u00e3 chia s\u1ebb, gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho \u00f4ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u trong vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n H\u1ed9i c\u0169ng nh\u01b0 d\u1ecbch thu\u1eadt kinh t\u1ea1ng Pali. Hi\u1ec7n nay, H\u1ed9i v\u1eabn c\u00f2n duy tr\u00ec, ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1ea1i Anh qu\u1ed1c.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0103m 1882, Rhys Davids \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi l\u00e0m gi\u00e1o s\u01b0 d\u1ea1y Pali v\u00e0 v\u0103n h\u1ecdc Ph\u1eadt Gi\u00e1o t\u1ea1i \u0111\u1ea1i h\u1ecdc College \u1edf Lu\u00e2n \u00d0\u00f4n; l\u00e0m t\u1ed5ng th\u01b0 k\u00fd v\u00e0 qu\u1ea3n th\u1ee7 th\u01b0 vi\u1ec7n cho H\u1ed9i Ho\u00e0ng Gia \u00c1 Ch\u00e2u (Royal Asiatic Society) t\u1eeb n\u0103m 1885 \u0111\u1ebfn 1904. N\u0103m 1904, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m gi\u00e1o s\u01b0 m\u00f4n t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu (Comparative Religions) t\u1ea1i \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Victoria, Manchester (Anh qu\u1ed1c). N\u0103m 1907, \u00f4ng \u0111\u1ee9ng ra th\u00e0nh l\u1eadp \u201cH\u1ed9i Ph\u1eadt Gi\u00e1o Anh Qu\u1ed1c v\u00e0 \u00c1i Nh\u0129 Lan\u201d (The Buddhist Society of Great Britain and Ireland) v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u l\u00e0m h\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea7u ti\u00ean.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">V\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u, tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, sau \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh c\u1ee7a Rhys Davids:\u00a0<em>The Ancient Coins and Measures of Ceylon\u00a0<\/em>(Ti\u1ec1n l\u1ec7 v\u00e0 s\u1ef1 \u0111o l\u01b0\u1eddng th\u1eddi x\u01b0a c\u1ee7a T\u00edch Lan), 1877;\u00a0<em>Manual of Buddhism\u00a0<\/em>(Kh\u00e1i Lu\u1eadn Ph\u1eadt Gi\u00e1o), 1878; \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i b\u1ea3n l\u1ea7n th\u1ee9 23 n\u0103m 1914;\u00a0<em>Persecutions of Buddhist India\u00a0<\/em>(S\u1ef1 ng\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e3i Ph\u1eadt Gi\u00e1o t\u1ea1i \u1ea4n \u00d0\u1ed9), 1903, \u0111\u00e3 t\u00e1i b\u1ea3n l\u1ea7n th\u1ee9 8 n\u0103m 1959;\u00a0<em>Early Buddhism\u00a0<\/em>(Ph\u1eadt Gi\u00e1o Nguy\u00ean Th\u1ec9), 1908.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00d4ng c\u0169ng d\u1ecbch Lu\u1eadt T\u1ea1ng (<em>Vinaya Pitaka<\/em>) t\u1eeb nguy\u00ean b\u1ea3n ti\u1ebfng Pali ra Anh v\u0103n v\u1edbi s\u1ef1 c\u1ed9ng t\u00e1c c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u00d0\u1ee9c, \u00f4ng Hermann Oldenberg (1854-1920) c\u00e1c cu\u1ed1n:\u00a0<em>Patimokkha\u00a0<\/em>(Gi\u1edbi B\u1ed5n Kinh),\u00a0<em>Mahavagga\u00a0<\/em>(\u00d0\u1ea1i Ph\u1ea9m) v\u00e0\u00a0<em>Cullavagga\u00a0<\/em>(Ti\u1ec3u Ph\u1ea9m) 1881-1885. V\u1ec1 Kinh T\u1ea1ng (<em>Sutta Pitaka<\/em>), \u00f4ng \u0111\u1ea3 d\u1ecbch:\u00a0<em>Dialogues of the Buddha\u00a0<\/em>(Digha Nik\u00e0ya), Tr\u01b0\u1eddng B\u1ed9 Kinh, cu\u1ed1n 1, 1899; v\u00e0 c\u00f9ng chung v\u1edbi b\u00e0 Rhys Davids, \u00f4ng d\u1ecbch:\u00a0<em>Dialogues of the Buddha\u00a0<\/em>(Digha Nik\u00e0ya), Tr\u01b0\u1eddng B\u1ed9 Kinh, cu\u1ed1n 2, 1910; v\u00e0\u00a0<em>Dialogues of the Buddha\u00a0<\/em>(Digha Nik\u00e0ya), Tr\u01b0\u1eddng B\u1ed9 Kinh, cu\u1ed1n 3, 1921.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0103m 1915, Rhys Davids xin ngh\u1ec9 d\u1ea1y \u0111\u1ea1i h\u1ecdc \u1edf Manchester, v\u00e0 d\u1ecdn nh\u00e0 v\u1ec1 \u1edf lu\u00f4n t\u1ea1i Chipstead, qu\u1eadn Surrey, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng nam n\u01b0\u1edbc Anh. Nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u1edbi tu\u1ed5i gi\u00e0 s\u1ee9c y\u1ebfu, h\u1ecdc gi\u1ea3 Rhys Davids v\u1eabn c\u00f2n ti\u1ebfp t\u1ee5c so\u1ea1n cu\u1ed1n T\u1ef1 \u00d0i\u1ec3n Pali-Anh (Pali-English Dictionary) m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 s\u01b0u t\u1ea7m t\u00e0i li\u1ec7u nghi\u00ean c\u1ee9u trong su\u1ed1t 40 n\u0103m, v\u1edbi s\u1ef1 c\u1ed9ng t\u00e1c c\u1ee7a nh\u00e0 ng\u1eef h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng Dr. William F. Stede (1882- 1958), ng\u01b0\u1eddi Anh g\u1ed1c \u00d0\u1ee9c. Ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u cu\u1ed1n t\u1eed \u0111i\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 1921, v\u00e0 \u00edt l\u00e2u sau khi \u1ea5n h\u00e0nh ph\u1ea7n ba c\u1ee7a cu\u1ed1n t\u1eeb \u0111i\u1ec3n \u0111\u00f3, th\u00ec r\u1ea5t ti\u1ebfc v\u00ec b\u1ec7nh s\u01b0ng ph\u1ed5i t\u00e1i ph\u00e1t ho\u00e0nh h\u00e0nh, \u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eeb tr\u1ea7n ng\u00e0y 27-12-1922, h\u01b0\u1edfng th\u1ecd 80 tu\u1ed5i. S\u1ef1 ra \u0111i v\u0129nh vi\u1ec5n c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 Rhys Davids l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 m\u1ed9t m\u1ea5t m\u00e1t to l\u1edbn kh\u00f4ng ri\u00eang cho d\u00e2n t\u1ed9c n\u01b0\u1edbc Anh m\u00e0 c\u1ea3 to\u00e0n th\u1ec3 Ph\u1eadt t\u1eed kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn20\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref20\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[20]<\/a>\u00a0H.G WELLS: Herbert George Wells (1866-1946), v\u0103n s\u0129 n\u01b0\u1edbc Anh. \u00d0\u1ea7u ti\u00ean \u00f4ng l\u00e0m th\u1ea7y gi\u00e1o, k\u00fd gi\u1ea3; sau \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e0 v\u0103n vi\u1ebft chuy\u1ec7n khoa h\u1ecdc gi\u1ea3 t\u01b0\u1edfng v\u1edbi c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m:\u00a0<em>The Time Machine\u00a0<\/em>(M\u00e1y Th\u1eddi Gian) \u1ea5n h\u00e0nh n\u0103m 1895;\u00a0<em>The Invisible Man\u00a0<\/em>(Con Ng\u01b0\u1eddi V\u00f4 H\u00ecnh), 1897; v\u00e0\u00a0<em>The War of the Worlds\u00a0<\/em>(Chi\u1ebfn Tranh Th\u1ebf Gi\u1edbi) n\u0103m 1819. H.G. Wells c\u00f2n l\u00e0 nh\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ea3i c\u00e1ch x\u00e3 h\u1ed9i. N\u0103m 1903- 1908, \u00f4ng tham gia l\u00e0m h\u1ed9i vi\u00ean H\u1ed9i Fa Bi\u00ean (Fabian Society). H\u1ed9i n\u00e0y th\u00e0nh l\u1eadp n\u0103m 1883-1884, ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng c\u1ea3i c\u00e1ch x\u00e3 h\u1ed9i n\u01b0\u1edbc Anh. \u00d4ng c\u0169ng l\u00e0 b\u00fat gi\u1ea3 c\u1ee7a nhi\u1ec1u s\u00e1ch vi\u1ebft v\u1ec1 h\u00f2a b\u00ecnh th\u1ebf gi\u1edbi. T\u00e1c ph\u1ea9m n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 b\u00e1n ch\u1ea1y nh\u1ea5t c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 cu\u1ed1n: \u201cThe\u00a0<em>Outline of History<\/em>\u201d (L\u1ecbch S\u1eed \u0110\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng), xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 1920 v\u00e0 t\u00e1i b\u00e0n n\u0103m 1939.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn21\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref21\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[21]<\/a>\u00a0THOMAS HUXLEY: Thomas Henry Huxley (1825- 1895), sinh t\u1ea1i Ealing, Midlesex (Anh qu\u1ed1c) l\u00e0 m\u1ed9t khoa h\u1ecdc gia, chuy\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u, \u1ee7ng h\u1ed9 thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a (theory of evolution) c\u1ee7a C. R. Darwin (1809-1882), nh\u00e0 thi\u00ean nhi\u00ean h\u1ecdc (Naturalist) n\u01b0\u1edbc Anh. Thomas Huxley h\u1ecdc y khoa, sau \u0111\u00f3 \u00f4ng l\u00e0m gi\u00e1o s\u01b0 d\u1ea1y nhi\u1ec1u n\u0103m ta\u1ecb tr\u01b0\u1eddng Government School of Mines \u1edf Lu\u00e2n \u0110\u00f4n; tr\u01b0\u1eddng Royal College of Surgeons (1863-1869) v\u00e0 Royal Institution (1863-1867). N\u0103m 1876, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi sang Hoa K\u1ef3 thuy\u1ebft gi\u1ea3ng v\u1ec1 thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ec1 t\u00e0i sinh v\u1eadt h\u1ecdc kh\u00e1c.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sau \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e1c ph\u1ea9m khoa h\u1ecdc c\u1ee7a Huxley \u0111\u00e3 xu\u1ea5t b\u1ea3n:\u00a0<em>Huxley\u2019s Scientific Memoirs\u00a0<\/em>(K\u1ef7 Y\u1ebfu Khoa H\u1ecdc) \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i b\u1ea3n in th\u00e0nh b\u1ed1n t\u1eadp v\u00e0o n\u0103m 1898. M\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i kh\u1ea3o c\u1ee9u l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0u t\u1eadp v\u00e0 t\u00e1i b\u1ea3n in th\u00e0nh ch\u00edn cu\u1ed1n v\u00e0o n\u0103m 1893-1894. Ngo\u00e0i ra, Huxley c\u00f2n vi\u1ebft nhi\u1ec1u s\u00e1ch gi\u00e1o khoa nh\u01b0:\u00a0<em>Lessons in Elementary Physiology\u00a0<\/em>(Sinh L\u00fd H\u1ecdc C\u01a1 B\u1ea3n) v\u00e0\u00a0<em>Physiography\u00a0<\/em>(\u0110\u1ecba V\u0103n H\u1ecdc) v.v\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn22\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref22\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[22]<\/a>\u00a0VIVEKANANDA\u00a0(1863-1902): Vivekananda t\u00ean th\u1eadt l\u00e0 Narendranath Datta, sinh ng\u00e0y 12-11-1863 trong m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh trung l\u01b0u \u1edf Calcutta, th\u1ee7 \u0111\u00f4 ti\u1ec3u bang Wesr Bengal, mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng \u1ea4n \u0110\u1ed9. T\u1ed1t nghi\u1ec7p c\u1eed nh\u00e2n (B. A.) t\u1ea1i \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Calcutta n\u0103m 1883, nh\u01b0ng v\u00ec ho\u00e0n c\u1ea3nh gia \u0111\u00ecnh t\u00fang thi\u1ebfu, \u00f4ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u1ecdc v\u1ea5n. Tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 1880, N. Datta \u0111\u1ebfn h\u1ecdc \u0111\u1ea1o l\u00fd v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ec7 t\u1eed ch\u00ednh y\u1ebfu c\u1ee7a Ramakrishna (1834-1886), m\u1ed9t hi\u1ec1n tri\u1ebft \u1ea4n \u0110\u1ed9 c\u1eadn \u0111\u1ea1i, thu\u1ed9c ph\u00e1i \u0110\u1ea1o \u0110\u1ee9c H\u1ecdc. Ng\u00e0y 16-08-1886, khi Ramakrishna qua \u0111\u1eddi, N. Datta ph\u00e1t nguy\u1ec7n \u0111i tu v\u1edbi ph\u00e1p hi\u1ec7u l\u00e0 Vivekananda \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp n\u1ed1i s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a s\u01b0 ph\u1ee5 m\u00ecnh. Sau \u0111\u00f3 c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ec7 t\u1eed kh\u00e1c c\u1ee7a Ramakrishna, \u00f4ng \u0111\u1ee9ng ra l\u1eadp m\u1ed9t ng\u00f4i ch\u00f9a \u1ea4n Gi\u00e1o t\u1ea1i Baranagar g\u1ea7n Calcutta.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0103m 1893, \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho \u1ea4n \u00d0\u1ed9 Gi\u00e1o, \u00f4ng sang Hoa K\u1ef3 d\u1ef1 h\u1ed9i ngh\u1ecb T\u00f4n Gi\u00e1o Th\u1ebf Gi\u1edbi (The World Parliament of Religions) t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i Chicago. N\u0103m 1897, \u00f4ng th\u00e0nh l\u1eadp H\u1ed9i Truy\u1ec1n Gi\u00e1o Ramakrishna t\u1ea1i Belur Math tr\u00ean b\u1edd s\u00f4ng H\u1eb1ng (Ganga) g\u1ea7n Calcutta. L\u1ed1i t\u1ed5 ch\u1ee9c d\u1ef1a theo c\u00e1c H\u1ed9i Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o, v\u00e0 \u0111\u1ebfn nay h\u1ed9i v\u1eabn c\u00f2n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng , c\u00f3 nhi\u1ec1u chi nh\u00e1nh kh\u1eafp c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u00c2u M\u1ef9, m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a h\u1ed9i nh\u1eb1m qu\u1ea3ng b\u00e1 gi\u00e1o thuy\u1ebft c\u1ee7a Ramakrishna t\u1ea1i \u1ea4n \u00d0\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi; \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1eadn \u0111\u1ed9ng cu\u1ed9c canh t\u00e2n \u1ea4n \u00d0\u1ed9, t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u1ee9u t\u1ebf x\u00e3 h\u1ed9i, gi\u00fap ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o kh\u1ed5 v.v.. Vivekananda tin t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng v\u0103n minh t\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap \u1ea4n \u00d0\u1ed9 canh t\u00e2n, c\u1ea3i ti\u1ebfn \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc; nh\u01b0ng \u00c2u M\u1ef9 v\u1eabn c\u1ea7n h\u1ecdc h\u1ecfi r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u01a1i \u1ea4n \u00d0\u1ed9 v\u1ec1 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng t\u00e2m linh, tinh th\u1ea7n \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c. Vivekananda m\u1ea5t ng\u00e0y 04-07-1902 t\u1ea1i Belur g\u1ea7n Calcutta, h\u01b0\u1edfng th\u1ecd 39 tu\u1ed5i, v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e1c ph\u1ea9m gi\u00e1 tr\u1ecb b\u1eb1ng ti\u1ebfng Anh Ng\u1eef: Jnaga-Yoga, Raja-Yoga v\u00e0 Bhakti-Yoga.Sigmund Freud (1856-1939), nh\u00e0 ph\u00e2n t\u00e2m h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc \u00c1o (Austria), v\u00e0 theo h\u1ecdc v\u1edbi Freud trong v\u00e0i n\u0103m. N\u0103m 1933, Jung nh\u1eadn l\u00e0m gi\u00e1o s\u01b0 m\u00f4n b\u1ec7nh h\u1ecdc t\u00e2m th\u1ea7n t\u1ea1i \u00d0\u1ea1i h\u1ecdc K\u1ef9 Thu\u1eadt (University of Technology) \u1edf Zurich. \u00d4ng vi\u1ebft nhi\u1ec1u s\u00e1ch, sau \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh: The\u00a0<em>Theory of Psycho-Analysis\u00a0<\/em>(L\u00fd Thuy\u1ebft v\u1ec1 s\u1ef1 Ph\u00e2n T\u00edch T\u00e2m L\u00fd),\u00a0 1915;\u00a0<em>Psychological Types\u00a0<\/em>(Nh\u1eefng Lo\u1ea1i T\u00e2m L\u00fd), 1921, v.v..<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"_ftn23\"><\/a><a href=\"https:\/\/hoangphap.org\/ht-thich-tri-chon-dich-viet-con-duong-dan-den-chan-hanh-phuc\/#_ftnref23\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">[23]<\/a>\u00a0KARL GUSTAR JUNG\u00a0(1875-1961): Sinh t\u1ea1i Basel (Th\u1ee5y S\u0129), h\u1ecdc m\u00f4n b\u1ec7nh h\u1ecdc t\u00e2m th\u1ea7n (psychiatry) t\u1ea1i \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Basel, t\u1ed1t nghi\u1ec7p b\u00e1c s\u0129 n\u0103m 1902. N\u0103m 1907, \u00f4ng g\u1eb7p Sigmund Freud (1856-1939), nh\u00e0 ph\u00e2n t\u00e2m h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc \u00c1o (Austria), v\u00e0 theo h\u1ecdc v\u1edbi Freud trong v\u00e0i n\u0103m. N\u0103m 1933, Jung nh\u1eadn l\u00e0m gi\u00e1o s\u01b0 m\u00f4n b\u1ec7nh h\u1ecdc t\u00e2m th\u1ea7n t\u1ea1i \u00d0\u1ea1i h\u1ecdc K\u1ef9 Thu\u1eadt (University of Technology) \u1edf Zurich. \u00d4ng vi\u1ebft nhi\u1ec1u s\u00e1ch, sau \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh: The Theory of Psycho-Analysis (L\u00fd Thuy\u1ebft v\u1ec1 s\u1ef1 Ph\u00e2n T\u00edch T\u00e2m L\u00fd),\u00a0 1915; Psychological Types (Nh\u1eefng Lo\u1ea1i T\u00e2m L\u00fd), 1921, v.v..<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ven. Anoma Mahinda: The Blueprint of Happiness<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ngu\u1ed3n: <a href=\"https:\/\/hoangphap.org\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/hoangphap.org<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HT. Th\u00edch Tr\u00ed Ch\u01a1n chuy\u1ec3n Vi\u1ec7t ng\u1eef Con \u0110\u01b0\u1eddng D\u1eabn \u0110\u1ebfn Ch\u00e2n H\u1ea1nh Ph\u00fac \u00d0\u1ee8C PH\u1eacT \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea5ng Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf hay nh\u00e0 ti\u00ean tri c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u00d0\u1ebf. Ng\u00e0i sinh ra, \u0111\u00e3 s\u1ed1ng v\u00e0 t\u1eeb tr\u1ea7n nh\u01b0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. Ng\u00e0i kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i trong gi\u00e1o l\u00fd c\u1ee7a Ng\u00e0i b\u1ea5t c\u1ee9 m\u1ed9t gi\u1ea3 [&hellip;]\n","protected":false},"author":3,"featured_media":9158,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[156,191,404,297],"tags":[405],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9152"}],"collection":[{"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9152"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9159,"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9152\/revisions\/9159"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9158"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/phapnhan.org\/tv\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}